De versie van het bezoek van Maria aan Elizabeth in het Proto-evangelie van Jacobus is nagenoeg dezelfde als de versie in het Evangelie volgens Lucas

De Mariaverering in het Westen is sterk beïnvloed door een oosterse vertelling, het zogenaamde Proto-evangelie van Jacobus. Geboorte van Maria is een betere, en waarschijnlijk de oorspronkelijke titel. Sommige geleerden dateren het Jacobusevangelie aan het eind van de eerste eeuw, vlak na de laatste geschriften van het Nieuwe testament.

Jacobus, die ‘de broeder des Heren’ genoemd wordt, zou een zoon geweest zijn uit het eerste huwelijk van Jozef, en daardoor een stiefbroeder van Jezus. Hij schreef dus als ooggetuige van het leven van Jezus en Maria. De legendarische verhalen over Maria en het Jezuskind waren erg geliefd. De apocriefe verhalen dienden als het ware om de schaarse canonieke gegevens aan te vullen.

Bijgaande afbeelding van de Visitatie maakt deel uit van de cyclus van Giotto met scènes uit het Leven van Maria in de Scrovegnikapel in Padua. Giotto heeft zich voor deze cyclus gebaseerd op de apocriefe verhalen. Het citaat is afkomstig uit De geboorte van Maria of het Proto-evangelie van Jakobus, in de vertaling van Dr. A.F.J. Klijn.

2. En Maria was erg blij en ging naar Elizabet, haar familielid. Zij klopte op de deur en toen Eilzabet dat hoorde liet ze het scharlaken vallen, liep naar de deur en deed die open. En toen ze Maria zag, zegende ze haar met de woorden: 'Waarom komt de moeder van mijn Heer naar mij toe? Want kijk, het kind in mij sprong op en het zegende je.' Maar Maria was de geheimenissen vergeten waarover de engel Gabriël tegen haar had gesproken en ze sloeg haar ogen op naar de hemel en zei: 'Wie ben ik, Heer, dat alle geslachten op aarde me zegenen.'

3. En ze bleef drie maanden bij Elizabet. Dagelijks werd ze dikker en omdat Maria bang werd, keerde ze naar huis terug en ze verborg zich voor de kinderen van Israël. Ze was zestien jaar toen al deze geheimzinnige zaken plaatsvonden.

Het bezoek van Maria aan Elisabeth werd gezien als het grootste bewijs van haar Caritas, haar liefde voor God en haar liefde voor de naaste, in dit geval haar zwangere nicht Elisabeth. Daarom heeft Giotto haar in een rood gewaad afgebeeld.

De vakkundigheid van Giotto komt tot uiting in de weergave van de gezichten met zorgvuldig bestudeerde gelaatsuitdrukkingen – tederheid in de blikken van Maria en Elizabeth, verbazing in die van de omstanders. Deze blikken, en de gebaren van de hoofdrolspelers, voorzien deze voorstelling van een grote dramatiek.

Bij mijn weten is dit de enige afbeelding waarbij drie vrouwen aanwezig zijn. Als er een derde persoon wordt afgebeeld is het Zacharias, de man van Elisabeth. In de Meditationes is ook Jozef aanwezig – zie daarover de betreffende blog:Visitatie in de Meditationes