Binnen dezen dat Maria let
In die stede van Nazareth,
Kwam d’ingel in haar kamerkijn
Ende groette die maged fijn
Ende zeide: Ave gratia plene!
God met dij, maged rene,
Onder alle wijf gebenedijd!
Zij sprak: Zie die dierne Ons Heren.
Met dezen woorden, zonder lette,
Ontving ze Jezus zonder smette.

De engel maakt een spreekgebaar. Hij heeft een boekrol in de linkerhand waarop de tekst staat die hij spreekt: AVE: GRA [tia]:PL [en]a: D(ominu)S [tecum]…

Rechts staat Maria met gebogen hoofd, met haar rechterhand op haar borst en met een gesloten boek in de linkerhand. ( Cogitatio, de tweede loffelijke staat van de Heilige Maagd in de preek van Fra Roberto Caracciolo).

De Heilige geest daalt vanuit een wolkje neer in de gedaante van een witte duif. Merkwaardigerwijs heeft Maerlant de duif afgebeeld bij het linkeroor van Maria. Volgens de uitleg in het manuscript moet de bloem in de vaas een nog niet ontloken lelie voorstellen.

Ter sester maend was also wel ghesent
die ingel Gabriel
in die stad te Nazareth,
die in Galilee es gheset,
an Marien, Onser Vrouwen,
die ghedaen was ondertrouwen
met Joseph, die was gheboren
van Davite, als ghi sult horen.
Ghemaghe waren si onder hem.

Links komt de engel Gabriël de boodschap brengen dat Maria zonder tussenkomst van een man zwanger zal worden van de zoon van God. De traditionele groet Ave Maria, gratia plena, Dominus tecum staat met rode letters geschreven op de banderol.

Voor het boek dat Maria in haar linkerhand houdt bestaan twee verklaringen: Volgens Bernardus van Clairvaux was Maria de profetie van Jesaja 7:14: Daarom zal de Heer zelf u een teken geven: de jonge vrouw is zwanger, zij zal spoedig een zoon baren, aan het lezen toen de engel bij haar binnenkwam. Een gesloten boek, zoals op alle voorstellingen in de manuscripten van Jacob van Maerlant, verwijst naar een andere passage van Jesaja 29:11: Elk visioen is voor jullie als de tekst van een verzegeld boek.

De witte lelie in de vaas verwijst naar de zuiverheid / maagdelijkheid van Maria.

Alse gabriel te hare quam
Doe seide hi aue maria
Doe bodscapte hise daer na
Dat soe den gods sone soude ontfaen
Maria die wilde verstaen
Hoe die dinc souden gescien
Want soe hadde gode in dien
Belouet hare reynichede
Doe seide echt die ingel mede
Dat soes onder man scoude
Biden heiligen geeste soude
Den heiligen gods sone ontfaen

Ik citeer uit Maerlants Rijmbijbel in Museum Meermanno. De kracht van woorden, de pracht van beelden van Claudine A. Chavannes- Mazel:

[...] het is de engel Gabriël, de boodschapper van God, die haar vertelt dat ze Gods zoon zal baren zonder de tussenkomst (scoude-schuld) van een man. Tot de verschillende mysteries die vanaf de twaalfde eeuw aan deze ‘schuldeloze’ conceptie zijn verbonden, hoort de manier waarop Maria reageert. Voelt zij eerst ontsteltenis (conturbatio), daarop volgt overdenking over hetgeen haar is gezegd (cogitatio). Dan wil ze van de engel weten hoe en wat er gaat geburen, want zij had God immers ; hare reynichede’ beloofd (interrogatio). Ten slotte onderwerpt zij zich aan Gods woord (humiliatio). ‘Zie, dit is de deerne ons heren,’ antwoordt Maria blijmoedig, en dan rest haar de overpeinzing (meditatio).

In Michiel van der Borchs miniatuur was Maria een boek aan het lezen. Ze is de ontsteltenis voorbij, en richt zich nu met een vragend gebaar tot de engel. Op de voorgrond staat een vaas met bloemen. Later, als de schilders zich bewust worden van de verschillende vormen van bloemen en hun betekenis, zal het een vaas met witte lelies worden als teken van Maria’s maagdelijkheid.