Heiligen

18 Oktober
Lucas evangelist

De houtsnede is afkomstig uit de incunabel getiteld Legendario di Sancti historisato, uitgegeven in 1492 door Manfredo Bonelli in Venetië

Richart de Monbaston, Légende dorée,
Parijs, 1348
Perkament, Frans, 450 x 310 mm
Parijs, Bibliothèque nationale de France
[ms. Fr 214] Folio 280 recto

Lindisfarne Evangeliarum, Lindisfarne, ca. 700
Perkament, Latijn, 365 x 275 mm
Londen, British Library
[Coton Nero D.iv] Folio 137 verso

Evangeliarium van Godescalc, Aken, 781-783
Perkament, Latijn, 310 x 210 mm
Parijs, Bibliothèque nationale de France
[ms. NAL. 1203] Folio 2 recto

Guyart des Moulins, Bible historiale complétée moyenne,
Parijs, ca. 1350
Perkament, Frans, 420 x 285 mm
Londen, British Library
[Royal 19 d II] Folio 1 recto

Getijdenboek, Brugge, ca. 1490
Perkament, Latijn, 134 x 94 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek
[RMMW, 10 F 1] Folio 137 recto

Missaal

Heilige Lukas, evangelist
18 oktober

De trouwe gezel van Sint Paulus op zijn reizen en in zijn gevangenschap heeft nauwkeurig van de Apostel en van al de getuigen die hij kon raadplegen inlichtingen gewonnen over het leven en de leer van Jezus. Aan hem danken wij het ganse verhaal van de jeugd van de Verlosser, en de teerste parabels over de redding van de zondaars. Later verhaalde hij in zijn tweede werk (de Handelingen van de Apostelen) de uitbreiding van het geloof, vooral door Sint Paulus, tot in Rome.

Legenda
aurea

Lucas was een Syriër, geboren in Antiochië, en arts van beroep [Col 4,14]. Volgens sommigen was hij een van de tweeënzeventig leerlingen van de Heer [Lc 10,1]. Maar Hiëronymus zegt dat Lucas een leerling van de apostelen was, niet van de Heer, en de Glossa bij Exodus 25 merkt op dat hij geen volgeling was van de Heer toen hij predikend rondtrok, maar na diens verrijzenis tot het geloof kwam.

Volgens Hiëronymus wordt Lucas voorgesteld door een kalf, omdat hij het priesterschap van Christus behandelt.

[…] Want omdat Lucas niet bij Christus was toen Hij al zijn daden en wonderen verrichtte, schreef hij zijn evangelie op grond van wat de apostelen, die er wel bij waren geweest, hem meedeelden en berichtten, zoals hij zelf in zijn voorrede zegt.

Evangeliarium
van
Lindisfarne
en
Godescalc

Het Lindisfarne Evangeliarium werd vervaardigd in een van de belangrijkste centra van het christendom in het vroegmiddeleeuwse West-Europa: Lindisfarne of ‘Heilig eiland’, een getijdeneiland voor de kust van het Angelsaksische koninkrijk Northumbria. Het is de oudste overlevering van de evangeliën met commentaar in de Engelse taal. De figuren in het Lindisfarne evangeliarium zijn gekleed in klassieke gewaden en ze zitten op klassieke kussens en zetels. Elke evangelist wordt met Latijnse letters ‘O agios’ in het Grieks benoemd als een ‘heilige’.

Het Evangeliarium van Godescalc, is een van de weinige manuscripten uit de privé kapel van Karel de Grote in Aken, dat is bewaard gebleven. Het manuscript telt zes bladvullende miniaturen, waarvan vier met afbeeldingen van de evangelisten. Ze staan gegroepeerd vooraan in het boek. Naast de miniaturen zijn er nog verscheidene grote bewerkte initialen.

Patronaten
&
Iconografie

(met dank aan
Stijn van der Linden)

Patroonheilige van apothekers, artiesten, artsen, beeldhouwers, bierbrouwers, boekbinders, boekhandelaren, borduurders, chirurgen, drukkers, glasblazers, glasschilders, kunstschilders, notarissen, schrijvers, slagers, vrijgezellen, van het vee en van het weer; van Sint-Lucasgilden.

Afgebeeld als jong uitziende man met tonsuur en een kort, soms spits baardje of baardeloos. Hij heeft twee verschillende verschijningsvormen: als evangelist en als (eerste) portrettist van Maria. Het feit dat hij arts was is nauwelijks door kunstenaars gebruikt.

Als evangelist wordt hij staand of zittend afgebeeld bezig met het schrijven van zijn evangelie, met een rund als attribuut. Dit wordt verklaard door zijn evangelie waarin hij nadruk legt op het priesterschap van Christus. (zie ook hierboven in de Legenda aurea).

In de voor koning Jan de Goede van Frankrijk vervaardigde historiebijbel schrijft Lucas het begin van zijn evangelie op een boekrol. De miniatuur met de schrijvende Lucas in het piepkleine getijdenboekje – de miniatuur zelf meet 35 x 31 mm - staat aan het begin van zijn evangelie. Het zitten is niet zo goed gelukt.