Heiligen

4 Oktober
Franciscus van Assisi

De houtsnede is afkomstig uit de incunabel getiteld Legendario di Sancti historisato, uitgegeven in 1492 door Manfredo Bonelli in Venetië

Richart de Monbaston, Légende dorée, Parijs, 1348
Perkament, Frans, 450 x 310 mm
Parijs, Bibliothèque nationale de France
[ms. Fr 214] Folio 268 verso

Margarito d’Arezzo,
De heilige Franciscus van Assisi, 1240-1245
Tempera op paneel, 104,7 x 46 cm
Siena, Pinacoteca Nazionale [Inv. 2]

Cimabue, Tronende Madonna met Kind omringd door engelen en de heilige Franciscus, ca. 1280
Fresco, 320 x 340 cm
Assisi, San Francesco, Benedenkerk
Detail

Missaal

Franciskus van Assisi, belijder
4 oktober

Toen weelde en hebzucht de kerk van Jezus waren binnengeslopen, gaf Hij haar een levend voorbeeld van schijnbaar overdreven en dwaze armoede. De zoon van de rijke koopman Bernardone verliet zijn vader en ging, als bedelaar gekleed, de liefde van God zoeken. Hij vond ze, en zij verrukte hem zó, dat in hem iets van de heldere eenvoud van een zondeloze wereld herleefde: hij zag de mensen en de dingen en de dieren als getuigen van de goedheid van God. Daarnaast bekampte hij op zijn prediktochten het kwade onkruid. Hij onderhandelde met de sultan over de bekering van de Muzelmannen. Talrijk werden zijn gezellen bizonder achtte hij deze uit onze streken. Bijna blind, maar vervoerd, omarmde hij zijn zuster Lichamelijke dood in 1226 en ging nu zijn zonnelied voortzingen in het Licht van God.

Legenda
aurea

Franciscus, dienaar en vriend van de Allerhoogste, werd geboren in de stad Assisi. Hij werd koopman en verdeed zijn tijd tot ongeveer zijn twintigste levensjaar in een werelds leven. Toen kastijdde de Heer hem met de gesel van de ziekte en veranderde hem plotseling in een ander mens, zodanig dat hij zich dadelijk begon te onderscheiden door een profetische geest.

Jacobus de Voragine heeft maar liefst dertien pagina’s gewijd aan het leven van Franciscus. Enkele voorvallen- o.a. zijn preek tot de vogels – zal ik in afzonderlijke blogs behandelen. Zijn stigmatisatie heb ik beschreven in Franciscus Stigmatisatie

In de Legende dorée wordt de scène met de bekoring door de duivel afgebeeld: De Oude Vijand stuurde hem een zware bekoring van het vlees. Maar Franciscus weerstaat de bekoring; eerst door zich te geselen met een hard koord, en als dat niet helpt door naakt in de diepe sneeuw te springen. De duivel ging er beschaamd vandoor.

Margarito d’Arezzo

Rond 1240 schilderde Margarito d’Arezzo Franciscus als een uitgemergelde asceet met grote, zwart omrande ogen, een lange smalle neus en een laag voorhoofd. Het lijkt alsof de kunstenaar een realistisch portret heeft geschilderd, opdat de gelovigen er gemakkelijk Francis-cus in zouden herkennen. Velen zullen Franciscus nog gekend hebben, hij stierf in 1226.

Franciscus was klein van gestalte – in 1978 hebben metingen aan de resten van zijn skelet uitgewezen dat de lengte van Franciscus ongeveer 158 cm is geweest. Hij draagt een bruine pij met rond zijn middel een touw met drie knopen als symbool van de geloften van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Zijn stigmata zijn aangegeven door zwarte cirkeltjes op zijn handen en voeten. De wond in zijn borst ontbreekt.

Cimabue

Ca. 1280 heeft Cimabue Franciscus afgebeeld zoals hij wordt beschreven in de eerder genoemde Vita van Fra Tommaso da Celano, een medebroeder van Franciscus.

hij was vel over been

Franciscus was een welbespraakt man met een vrolijk gezicht en vriendelijke gelaatstrekken, verre van laf en zeker geen snoever. Hij was niet bepaald rijzig, meer eerder klein dan groot van gestalte; hij had een middelgroot, rond hoofd, een wat langwerpig, langgerekt gezicht, een vlak, laag voorhoofd, niet zeer grote, donkere, onschuldige ogen, donker haar, rechte wenkbrauwen, een gelijkmatige, fijne, rechte neus, afstaande, kleine oren, vlakke slapen, een innemende, hartstochtelijke en felle manier van spreken, dicht op elkaar staande, regelmatige, witte tanden, smalle, dunne lippen, een zwarte, niet zeer volle baard, een slanke hals, rechte schouders, korte armen, tengere handen, lange vingers, ietwat gewelfde nagels, dunne benen, zeer kleine voeten en een zachte huid; en hij was vel over been.