H. Maarten, Bisschop en belijder
11 november

In het westen was de asceet en bisschop Martinus van Tours (ca. 316 – 397), in de Nederlanden bekend als Sint-Maarten, in Vlaanderen als Sinte Metten, de eerste van een categorie heiligen die ‘belijders’ genoemd worden, christenen die heilig werden verklaard omwille van hun manier van leven, niet vanwege hun marteldood.

Nog tijdens zijn leven schreef Severus Sulpicius, een van zijn volgelingen, zijn Vita sancti Martini. Dit was zeer uitzonderlijk. Meestal schreef men een dergelijke tekst pas na het overlijden van een heilige. In dit Leven van Martinus prees de auteur onder meer de sobere levensstijl en de liefdadigheid van Martinus – door hem apostel van Gallië genoemd - en beschreef hij de vele wonderen die Martinus verrichtte.

Later, na het overlijden van Martinus, noteerde Sulpicius ook de wonderen die bij het graf van Martinus in Tours plaatsvonden, dat al gauw uitgroeide tot een belangrijke bedevaartplaats. Gedurende de middeleeuwen was hij de meest populaire heilige van Frankrijk.

Jacobus de Voragine maakte in zijn Legenda aurea ruimschoots gebruik van het werk van Sulpicius.

Stijn van der Linden noemt 53 landen en steden met Sint Maarten als patroonheilige. Martinus werd patroonheilige van Utrecht omdat Willibrordus het bisdom onder zijn hoede stelde. Zijn gouden beeltenis staat hoog op de Utrechtse Domtoren. Het stadswapen toont zijn gehalveerde mantel. Sinds 2 juni 2011 bevindt zich een bronzen ‘voetstap’ van Sint Maarten op de muur naast de hoofdingang. Deze voetstap is een teken van de verbondenheid van Utrecht met de andere Sint-Maartensteden in Europa en een herkenningspunt voor de sint-Maartenwandelroute.

Patroonheilige van o.a.: soldaten, cavalerie, herbergiers en hotelhouders, hoefsmeden, leerlooiers, kleermakers, lakenhandelaren, bekeerde dronkaards en bedelaars.

Aangeroepen tegen alcoholisme, bedplassen, huiduitslag, pokken en roos, slangen en wormen. Aangeroepen voor vruchtbaarheid in het algemeen en van de velden in het bijzonder en voor het verkrijgen van rijkdom.

Martinus wordt afgebeeld als bisschop met als attributen een bedelaar, een gans of een bokaal. Bij de scène met de manteldeling zit hij als een legionair te paard. Vrijwel elk getijdenboek heeft een afbeelding van Martinus, meestal de scène waarin hij de helft van zijn mantel weggeeft aan een bijna naakte bedelaar bij de stadspoort van Amiens.

O salighe man wiens ziele dat paradijs besit daer die enghelen af verbliden ende die prince der engelen af verconden dat door der heilighen roept hem van vrouden teghen Die scare der maechden noot hem bliuet met ons eewelike
Vers martinus die bisscop is van henen ghesceyden. Ende hi leeft met cristo als een gemene der priesteren
Collecte heere wi bidden di gheeft dat wi van sinte marten dijns beliders ende bisscops ghebet

De naar mijn mening mooiste Martinus-cyclus bevindt zich in de Cappella di San Martino in de Benedenkerk van de San Francesco in Assisi. Daar beschilderde de Sienese schilder Simone Martini tussen 1320 en 1325 twee wanden van een zijkapel met tien episodes uit het leven van Martinus van Tours. Daarover meer in een aparte blog.

In sommige regio’s in Vlaanderen werd het (kinder)feest van Sint Nicolaas niet gevierd. Dat was het gebruik in de Westhoek en de streek rond Aalst – mijn geboortestreek. Daar was het de gewoonte om op 10 november – de vooravond van het feest van Sint Maarten, Sinte Metten – een schoentje bij de haard te zetten. De volgende ochtend had de sint een chocolade Sint of Piet, een speculaaspop en - als we heel braaf geweest waren, een klein cadeautje - gebracht. Tot mijn grote vreugde bracht de sint bij mijn tante Suzanne ook voor mij een cadeautje. Ik herinner me nog levendig – ik zat toen in de vierde klas - dat ik een prachtige ‘pochette’ kreeg, een luxe schooletui met naast de gewone schrijfbenodigdheden een vak met twaalf kleurpotloden van het befaamde merk Caran d’Ache. Ik heb er nog jaren gebruik van gemaakt.