Elizabeth, Weduwe
19 november

Elizabeth van Hongarije, ook Elizabeth van Thüringen of Elizabeth van Hessen genoemd, leefde van 1207 tot 1231. In 1227 werd ze weduwe met drie kinderen, en trad ze na door haar zwager van de Wartburg verdreven te zijn in bij de Derde orde van Assisi in Marburg. Ze stichtte een hospitaal en stierf in 1231 op 24-jarige leeftijd, door al te strenge ascese tijdens het verzorgen van armen en zieken. Ze werd vier jaar na haar dood heiligverklaard.

Haar vita, de Vita sancti Elyzabeth lantgravie werd in de periode 1236/37 op schrift gesteld door de bekende schrijver en monnik Caesarius van Heisterbach.

Elisabeth werd de patrones van de caritas, van Hongarije, van ziekenhuizen, verpleegsters, bakkers, bruiden, kantklossters, gravinnen, stervende kinderen, bannelingen, bedelaars, wanhopige mensen, weduwen, wezen en weduwnaars, en van de Derde Orde van Franciscus. Over de hele wereld werden zieken- en verpleeghuizen naar haar vernoemd. Aangeroepen tegen eczeem, haarworm, kiespijn en ernstige ziekten.

Elisabeth wordt doorgaans afgebeeld als koningin met de kroon op het hoofd en soms twee kronen op een boek dat zij in haar handen houdt. Soms heeft zij rozen in haar schoot, verwijzend naar de legende dat toen zij betrapt werd met in haar mantel de broden die ze aan de armen wilde uitdelen, deze in rozen veranderden.

In getijdenboeken wordt Elisabeth vaak afgebeeld bij het uitoefenen van een of meer van de zeven werken van barmhartigheid. In het Getijdenboek van Catharina van Kleef en in het Breviarium Grimani is Elizabeth doende de hongerigen te spijzen en de naakten te kleden.

Meer informatie over deze getijdenboeken:
Grimani Brevier
Getijdenboek van Catharina van Kleef

Wordt ook afgebeeld met een brood dat ze overhandigt aan een bedelaar aan haar voeten, en een tinnen kruik in de hand waaruit zij de behoeftigen laafde. Jacobus de Voragine schrijft: Op een keer, toen ze bier uitdeelde aan de armen en ze iedereen genoeg had gegeven, ontdekte men dat het vat helemaal niet leger was geworden, maar dat er nog evenveel in zat als tevoren.

Op beide afbeeldingen uit het atelier van Lucas Cranach wordt Elisabeth afgebeeld met in de rechterhand een brood dat ze aan een bedelaar overhandigt, en een tinnen kan in de linkerhand.

Vanwege haar compromisloze zelfverloochening, hadden de begijnen, die eenzelfde caritatief levensideaal nastreefden, een bijzondere verering voor de heilige Elizabeth.

Het is opvallend dat boven de nieuwe toegangspoort van het Brugse begijnhof Elizabeth als patroonheilige wordt afgebeeld. Met haar rechterhand geeft zij brood aan een bedelaar; in haar linkerhand ligt een open boek met daarop twee kronen. de derde gouden kroon draagt zij op het hoofd.

Vanaf de zeventiende eeuw nam de verering van de vermeende begijnenpatrones, de heilige Begga, in de begijnhoven een hoge vlucht. Begga werd in de jaren 1630 officieel aangewezen als stichteres van de bloeiende begijnenbeweging. De zevende-eeuwse Begga, die tot in de vijftiende eeuw niet met de begijnen werd geassocieerd, heeft met hun ontstaan helemaal niets te maken.

Meer over Begga en de begijnen in Heilige Begga