Catharina van Alexandrië, Maagd en martelares
Feestdag 25 november

Jacobus de Voragine heeft negen bladzijden gewijd aan het leven en de marteldood van Catharina. Een groot deel daarvan betreft wat ‘het dispuut met de geleerden’ wordt genoemd. Uiteraard wint Catharina. Ik heb daar een aparte blog aan gewijd.

Omdat Catharina weigert aan de afgoden te offeren, moet ze ter dood gebracht worden. Het bijzonder marteltuig, rondom bezet met ijzeren zagen en vlijmscherpe pinnen, wordt door engelen vernietigd. Uiteindelijk wordt zij onthoofd.

Ze werd gevonnist en er werd opdracht gegeven haar te onthoofden. Daarna, toen ze onthoofd was, vloeide er melk in plaats van bloed uit haar lichaam. Engelen namen haar lichaam, brachten het vandaar over een afstand van meer dan twintig dagreizen naar de berg Sinaï en gaven haar daar een waardige begrafenis. Uit haar gebeente stroomt zonder ophouden olie, die de ledematen geneest van allen die verlamd zijn.
Zij stierf de marteldood onder de tiran Maxentius of Maximinus, die zijn regering begon omstreeks het jaar des Heren 310.

25 November Te Alexandrië de Maagd en Martelares Catharina. Om de belijdenis van het Christelijk geloof werd zij, onder keizer Maximinus, in de kerker geworpen en daarna zeer lang met schorpioenen gegeseld; tenslotte voltooide zij, door onthoofding, haar martelaarschap. Haar lichaam, op wonderbare wijze door engelen naar de berg Sinaï overgebracht, wordt aldaar onder drukke toeloop van Christenen godvruchtig vereerd.

Het verhaal gaat dat ze eerst op een tuig gebonden werd, dat bestond uit samengevoegde wielen en bezet was met scherpgepunte nagels. De bedoeling was dat zodra de wielen begonnen te bewegen, haar lichaam in stukken gereten werd. Bij de eerste trilling van het verschrikkelijke martelwerktuig braken de koorden waarmee de martelares vastgebonden was door de onzichtbare kracht van een engel. Het tuig viel in stukken uiteen doordat de wielen van elkaar losraakten. Zo werd ze gered van de dood en ontstond de naam van het Catharinawiel.

Catharina van Alexandrië is patrones van bibliotheken, meisjesscholen, van de onderwijzende stand, seminaries, universiteiten (waaronder Parijs), studenten en docenten, wijsgeren en theologen. Op grond van het rad uit haar martelgeschiedenis is zij de patroonheilige van alle ambachten waar draaibewegingen aan te pas komen: molenaars, pottenbakkers, scharenslijpers, wagenmakers, spinners en enigszins merkwaardig ook van wevers en modeontwerpers.

Haar voorspraak wordt ingeroepen tegen ademnood, barensweeën, gewrichtsziekten, hersenziekten, hoofdpijn, gordelroos ('katrienewiel'), migraine, ringworm, tongziekten en zweren.

Catharina wordt meestal voorgesteld met een gebroken rad en een zwaard; onder haar voeten ligt soms de gekroonde keizer Maxentius.

Ik heb noodgedwongen een keuze moeten maken uit de honderden afbeeldingen in getijdenboeken en op schilderijen. De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag bezit meer dan twintig miniaturen. Op de miniatuur in het Breviarium Mayer van den Bergh is Catharina meteen herkenbaar vanwege de fonkelende gouden kroon, haar luxueuze gewaden, het gebroken wiel waarop ze werd gemarteld, het zwaard waarmee ze werd onthoofd, de ring die verwijst naar het mystieke huwelijk met Christus en het boek, symbool van haar wijsheid. Achter haar is een processie met heilige vrouwen geschilderd. Sommige onder hen zijn herkenbaar aan hun attribuut: links van Catharina Agnes met het lammetje, en rechts Barbara met de toren.

In de schilderkunst van de vijftiende eeuw staat ze op de eerste rij van de heilige maagden op het Lam Godsretabel van Jan van Eyck.

Op dit kleine paneeltje in Wenen heeft mijn favoriete schilder Rogier van der Weyden haar afgebeeld, staand voor een prachtig landschap, met het zwaard waarmee ze werd onthoofd, in haar rechterhand. Aan haar voeten ligt haar gouden koningskroon en een spaak van het gebroken rad.