In getijdenboeken vormen de Mariagetijden de eerste hoofdtekst na de kalender en zijn zij het uitvoerigst geïllustreerd. Als er maar één illustratie is – gehistorieerde initiaal, marge- of volbladminiatuur - stelt deze de Madonna met Kind of de Annunciatie voor. De illustratie wordt geplaats aan het begin van de Metten, de eerste gebedsstonde.

Vanaf de vijftiende eeuw komt de voorstelling met de engel van rechts vaak voor in de miniatuurkunst. Op 19 van de 125 miniaturen met de Annunciatie in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag komt de engel van rechts. Het is wel opvallend dat deze iconografie het meest voorkomt in Franse getijdenboeken.

Soms knielt de engel. In de meeste voorstellingen raken de stralen met daarin de duif van de Heilige Geest het hoofd (soms het oor) van Maria, een variant van de zogenaamde conceptio per aurem.

In het Getijdenboek van Simon de Varie, aan het begin van de tweede helft van de vijftiende eeuw vervaardigd in Parijs, knielt de engel voor Maria. In zijn rechterhand houdt hij de bodestaf, in zijn linker een banderol met het opschrift Ave Maria gratia plena dominus tecum (Wees gegroet Maria, de Heer is met u).

In de meeste Franse voorstellingen speelt de Annunciatie zich af in een kerkgebouw. Dat lijkt ook het geval op deze miniatuur. Het hemelbed is dan weer een typisch Vlaams element.

Voor meer voorbeelden

Annunciaties in de KB in Den Haag

15