Dit kleine paneeltje - ca. 25 x 35 cm – in het Gulbenkian Museum in Lissabon, was bedoeld voor privégebruik. Het was wat Panofsky een ‘Andachtsbild’, een devotiestuk, noemt. Het beeld moet tegelijkertijd worden gelezen en beleefd. Door te kijken naar de voorstelling probeerde de gelovige zich te vereenzelvigen met de afgebeelde personen. Dat werd namelijk aangeraden in een bijzonder invloedrijk werk uit de dertiende eeuw, de Meditationes vitae Christi, Meditaties over het leven van Onze Heer Jezus Christus, samengesteld door een franciscanermonnik, de zogenaamde Pseudo-Bonaventura.

Voor ons, huidige beschouwers, die bovendien met het schilderij worden geconfronteerd in een museum waar het als kunst wordt gepresenteerd en niet als devotiestuk, is het bijna onmogelijk om de reacties van de toenmalige gelovige te herbeleven, omdat wij de codes van de voorstelling niet meer kennen. Aan de hand van de meest voorkomende symbolen zal ik proberen om het oorspronkelijke effect dat deze Annunciatie op de gebruiker van destijds gehad moet hebben, op te roepen.

De engel met bodestaf, een fijne glazen scepter, bekroond met een bloem, is net binnengekomen, hij staat op het punt neer te knielen. Maria knielt op een rood kussen; zij is aan het lezen in een kostbaar getijdenboek op het moment dat de engel bij haar binnenkomt. Zij wendt zich naar de engel, maar kijkt hem niet aan. Haar houding – rechterhand op de borst – weerspiegelt wat Fra Robero de tweede loffelijke staat noemt, de cogitatio of overdenking: ... en zij vroeg zich af wat die groet wel kon betekenen. Dit toont de wijsheid aan van de Allerheiligste Maagd, zij denkt eerst na vooraleer zij reageert.
Zie Blog Tweede loffelijke staat

De kozijnen van het raam tekenen een kruis dat wijst op Christus' toekomstig lijden. Dirk Bouts heeft de verwijzing naar het toekomstig lijden heel subtiel afgebeeld. Voor een meer uitgesproken voorbeeld zie Blog: Annunciatie met crucifix

Tegen de achterwand bevindt zich op een verhoog een bank, waarover een rood doek is gespreid met daarop twee kussens. Zij verwijzen naar de plaats van de Bruid en Bruidegom uit het Hooglied en naar de incarnatie die op dit ogenblik plaatsvindt.

Door de open deur links is een stukje te zien van de besloten tuin, de hortus conclusus, een beeld van Maria's zuiverheid. De besloten tuin is een symbool van de maagdelijkheid van Maria. Ook in niet religieuze geschriften een vaste topos voor maagdelijkheid. Denk aan de Roman de la Rose waarin de hoofdpersoon allerlei gevaren moet overwinnen eer hij, letterlijk en figuurlijk, toegang krijgt tot de jonkvrouw in de afgesloten tuin.

In een open kastje boven de bidstoel liggen een boek en een banderol. Boeken verwijzen naar haar vroomheid en haar vertrouwdheid met oudtestamentische profetieën over de komst van Christus. Boeken kunnen ook naar haar wijsheid verwijzen, een gesloten boek naar haar kuisheid. Maria wordt door sommige theologen ook gezien als het boek waarin de goddelijke Logos, Christus, geschreven wordt.

Het schuine bovenblad van de bidstoel is versierd met diverse gebeeldhouwde dieren, waaronder een krokodil. Dit is een symbool van het kwaad dat Christus komt bestrijden.

Door het open raam vliegt de duif van de Heilige Geest in een lichtgloed, als bewerker van de incarnatie, op haar toe: De heilige Geest zal over u komen en de kracht van de Allerhoogste zal u overschaduwen.

Op de afsluitmuur van de hortus conclusus zit een pauw, teken van onsterfelijkheid en opstanding. De pauw gold als zinnebeeld van onsterfelijkheid, omdat men aannam dat het vlees van deze vogel bestand was tegen bederf. Omdat de vogel elk jaar zijn staartveren verliest, maar ze in de lente terugkrijgt, is ook hij ook het symbool van de opstanding.
De pauw is ook het symbool van de hoogmoed, maar we kunnen gevoeglijk aannemen dat deze eigenschap niet van toepassing is op Maria, het toonbeeld bij uitstek van nederigheid.