O Hoofd, vol bloed en wonden,
Met smaad gedekt en hoon,
O God’ lijk Hoofd omwonden,
Met scherpe doornenkroon.
O Gij, die and’ re kronen,
En Glorie waardig zijt,
Ik wil mijn hart U tonen,
Dat met U medelijdt.

Mijn God, die zonder klagen,
Het zwaarste hebt doorstaan,
Al wat Gij had te dragen,
Wie heeft het U gedaan!
Wee mij, die voor de zonden,
Het hoogste goed verliet!
O, om uw bloed en wonden,
Verstoot mij, zondaar niet!

O Hoofd, vol bloed en wonden,
O Gods onschuldig Lam,
Dat voor der mensen zonden,
De schulden op zich nam!
Wat zal ik U dan geven
Voor zoveel smaad en smart?
Heer, neem mijn korte leven,
Heer, neem mijn schamel hart.

En als ik eens moet strijden,
Mijn allerlaatste strijd,
Wil ik nog eens belijden,
Dat Gij mijn Heiland zijt,
O Hoofd, vol bloed en wonden,
O Hoofd, vol smart en smaad!
Wees in die laatste stonden,
Mijn hoogste toeverlaat.

Het thema van de doornenkroon werd zeer vaak verbeeld vanaf de veertiende eeuw onder invloed van de cultus van de doornenkroon als relikwie. Koning Lodewijk IX, ‘de Heilige’, van Frankrijk kocht in 1239 de doornenkroon van Jezus en een stukje van het Ware Kruis voor het enorme bedrag van 135.000 ponden van Boudewijn II van Namen, keizer van het Byzantijnse rijk. Om deze relikwieën een waardig onderkomen te geven liet hij in Parijs de Sainte-Chapelle bouwen.

De kroon van doorntakken is bij Italiaanse kunstenaars gewoonlijk vervaardigd van plantensoorten met bescheiden doornen. Nederlandse en Duitse kunstenaars zijn minder terughoudend en beelden een kroon af met reusachtige stekels.

De doornenkroon op het Isenheimer Altaarstuk in Colmar - de gruwelijkste kruisiging van de Westerse kunst genoemd - kunnen we geen kroon meer noemen, hij bestaat uit lange, doornige takken die tot aan de schouders van de gekruisigde reiken.

De volgende passage uit Die dorne Croene ons Heeren zou voor deze afbeelding, geschreven kunnen zijn: Och siet hoe hi hanghet sijn ghebenedide hoeft en hadde nerghent rust, want hief hijt recht op, soe stiet hijt teghen dat bort dat anden cruce ghespikert was van Pilatus, daer hem die doernen te dieper in sijn hoeft ofghingen; leide hijt op sijn scouwer, soe quetsede hi sijn scouderen van die doernen. Aldus most hijt voerwaert op sijn borst laten hanghen, dat hem alsoe utermaten seer wee dede, dat hem sijn necke dochte te sceuren.

Het zogenaamde Isenheimer-altaarstuk wordt genoemd naar de plaats van herkomst, het hoofdaltaar van de hospitaalkerk van het Antonietenklooster te Isenheim. De kloosterorde van de Antonieten werd in 1095 gesticht door een Franse edelman uit dankbaarheid voor de genezing van zijn zoon, die leed aan een vreselijke ziekte die mal ardens, brandende ziekte, of Sint-Antoniusvuur werd genoemd.

De aan het Antoniusvuur lijdende zieken leden ondraaglijke pijnen veroorzaakt door open, etterende wonden - lichaamsdelen stierven af of werden geamputeerd - en zij stierven een langzame, verschrikkelijke dood. Tijdens de eredienst werden ze tot bij het altaarstuk gebracht om te bidden, niet om genezing, maar om zich te verzoenen met de naderende dood. In het met afschuwelijke wonden overdekte lichaam van Jezus zagen de zieken als het ware hun eigen Jezus; hij leek op hen en zij op Hem.

21