Feestdagen

5 April
Pasen: Het allermooiste schilderij ter wereld

Piero della Francesca, Verrijzenis, ca. 1458
Tempera en fresco, 225 x 200 cm
Sansepolcro, Museo Civico
Sansepolcro betekent letterlijk Heilig Graf

Melchior de Wolff: Voor dat hoofd alleen al zou men bij wijze van spreken talloze schilderijen in de vlammen kunnen werpen

Vasari: […] en in het palazzo van de conservatoren een opstanding van Christus, welke als het beste wordt beschouwd van alle werken die zich in de stad bevinden, en trouwens van alles wat hij gemaakt heeft.

Aldous Huxley:
The Best Picture in the World

Dit, volgens Aldous Huxley allermooiste schilderij ter wereld, is een van mijn favoriete werken van mijn favoriete Italiaanse schilder, Piero della Francesca.

Huxley roemt de […] natuurlijke, spontane en pretentieloze grandeur van het fresco en de 'majesteitelijkheid die noch theatraal, noch hysterisch is - zoals Händel majesteitelijk is en Wagner niet. […] Het is de herrijzenis van het klassieke ideaal, ongelooflijk veel groter en mooier dan de klassieke realiteit zelf, vanuit de tombe waarin het honderden jaren had doorgebracht.

De tombe die Huxley bedoelt is de laag witkalk waaronder het fresco in de achttiende eeuw werd verborgen. Het is niet duidelijk of dat te maken had met de veranderde functie van de ruimte, of vanwege het feit dat Piero della Francesca uit de mode was geraakt. Bij het verwijderen zijn jammer genoeg ook delen van de bovenlaag verdwenen. Bovendien is de kleur groen van de bomen en het landschap door de werking van het gips geoxideerd tot een bijna uniforme kleur bruin.

Iconografie

De figuur van Christus staat op de middellijn van een gelijkzijdige driehoek, op de verticale as die de verbinding vormt tussen hemel en aarde.

Hij wordt frontaal afgebeeld, als een overwinnaar - een Oudgriekse atleet aldus Huxley -, de kruisbanier stevig in de rechterhand geklemd. Volgens Longhi lijkt de figuur van Christus in het geheel niet op de atleet van Huxley, integendeel, hij ziet er uit like some grim Umbrian peasant, een stuurse Umbrische boer.

oud-Griekse atleet
of
grim Umbrian peasant

In zijn sterke gespierde lichaam is geen spoor te bekennen van het voorbije lijden, op de subtiel weergegeven kruiswonden na. Hij staat op het punt uit de graftombe te stappen die de aanblik heeft van een Romeinse sarcofaag. Hij heeft de linkervoet stevig op de rand gezet. Christus kijkt de beschouwer doordringend aan. Het contrast met de slapende soldaten op de voorgrond is groot. De figuur zonder hoofddeksel zou Piero della Francesca voorstellen.

Piero heeft als gewoonlijk op alle details gelet, zoals op de drie plooien in de buik die ontstaan door het opheffen van het linkerbeen. Opvallend is de tweedeling in de natuur op de achtergrond: de linkerhelft dor en droog, ingeslapen, de rechterkant bloeiend en krachtig, symbool van het nieuwe leven.

Melchior de Wolff in Kunstschrift (1992): De kroon op Piero’s werk wordt gevormd door het hoofd van Christus, en door de onvergetelijke oogopslag die een onafzienbare reeks tegenstellingen lijkt te huisvesten; tegelijkertijd leeg en vervuld, gekweld en gelouterd, vreemd en verwant. Klassiek. Voor dat hoofd alleen al zou men bij wijze van spreken talloze schilderijen in de vlammen kunnen werpen.

The Best Picture in the World heeft het kunstwerk waarschijnlijk gered. In 1944 hadden Duitse soldaten zich verschanst achter de muren van Borgo San Sepolcro. De Amerikaanse artillerieofficier die bevel had gekregen het stadje plat te schieten, had het boek van Huxley gelezen. Hij weigerde het allermooiste schilderij ter wereld te vernietigen, en gaf bevel het vuren te staken. De volgende dag konden de geallieerden zonder slag of stoot het stadje innemen.


31

Reageren op deze Blog

Reacties op deze Blog zijn zeer welkom. Wel worden alle reacties gemodereerd en worden dus pas getoond na acceptatie. Bij reacties wordt uitsluitend uw naam getoond. Verdere gegevens worden nooit gedeeld.

Categorieën

Blog categorieën