Zoals herhaalde verschijningen hebben bewezen, dat Jezus werkelijk verrezen was, zo moet het einde van die verschijningen bewijzen, dat zijn aardse taak ten einde was. Hij is nu in de glorie. Maar de Geest zal hij neerzenden, Die moet zijn werk onbeperkt naar ruimte en tijd voortzetten.

De hemelvaart van de Heer vond plaats op de veertigste dag na zijn verrijzenis [Hand 1,3]. Betreffende deze hemelvaart moeten achtereenvolgens zeven punten worden behandeld: ten eerste vanwaar Hij is opgestegen, ten tweede waarom Hij niet meteen na zijn verrijzenis is opgestegen, maar zoveel dagen heeft gewacht; ten derde hoe Hij is opgestegen; ten vierde met wie hij is opgestegen, ten vijfde op grond van welke verdienste Hij is opgestegen; ten zesde waarheen hij is opgestegen; ten zevende waarom Hij is opgestegen.

Jacobus de Voragine heeft maar liefst tien bladzijden nodig om al deze punten toe te lichten.

Tekstueel is er een tegenspraak tussen het tijdstip van de hemelvaart in de verhalen in Lucas en Handelingen. In het evangelie van Lucas vindt de hemelvaart plaats op de dag van de opstanding, terwijl in Handelingen Jezus pas na negenendertig dagen in de hemel wordt opgenomen.

In de geloofsbelijdenissen Van Nicea (325) en van Constantinopel (381) wordt de hemelvaart van Jezus vermeld: Hij is opgestegen ten hemel en zit er aan de rechterhand van de Vader.

De laatste gebeurtenis waarvan Maerlant in de Rijmbijbel vertelt voordat hij aan de Wrake van Jherusalem begint, is de Hemelvaart van Christus.

Jezus heeft zijn leerlingen naar buiten tot bij Betanië geleid, hij zegent hen, en dan onttrekt een wolk hem aan hun ogen.

De miniaturist Michiel van der Borch gebruikt hier de gebruikelijke, bijna komische voorstelling van de Hemelvaart: we zien nog net de voeten van Jezus voor hij in de wolken verdwijnt. Zijn plastisch weergegeven voetafdrukken blijven als tastbaar bewijs op de berg achter.

In een vroege voorstelling worden de voetafdrukken niet afgebeeld. Petrus en Paulus (zijn aanwezigheid is een anachronisme) proberen Christus tegen te houden. Noch Maria, noch de twee engelen, zijn aanwezig.

Deze miniatuur komt uit het Psalter van Fécamps, het paradepaardje van de Koninklijke Bibliotheek. In totaal bezit de bibliotheek 32 manuscripten met een afbeelding van de Hemelvaart, van zeer luxueus tot zeer eenvoudig.

Een psalm van David. De HEERE heeft tot mijn Heere gesproken: Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Uw vijanden gezet zal hebben tot een voetbank Uwer voeten.

Op een eenvoudige voorstelling in de Postilla litteralis van Nicolaus van Lyra, wordt de Hemelvaart van Christus gecombineerd met vers 1 van Psalm 109/110 (Statenvertaling). De voetafdrukken zijn duidelijk weergegeven, maar er zijn maar vier apostelen aanwezig.

In het Getijdenboek van Catharina van Kleef is alleen Maria getuige van de hemelvaart van haar Zoon. In de apocriefe geschriften wordt verteld dat de verrezen Jezus op Paasmorgen als eerste zijn moeder bezoekt. Nadat ze afscheid genomen hebben, gaan ze naar buiten, waarna ze hem in de hemel ziet verdwijnen.

De miniatuur bij de Vespers op het feest van Hemelvaart in het Getijdenboek van Maria van Gelre, stelt niet de Hemelvaart van Christus voor, maar een zogenaamde prefiguratie, de Hemelvaart van Elia, zoals verteld in 2 Koningen 2:11-14:
Het gebeurde, terwijl zij al sprekend verdergingen, zie, dat er een vurige wagen met vurige paarden kwam, die tussen hen beiden scheiding maakte. Zo voer Elia in een storm naar de hemel.
12. Elisa zag het en hij riep: Mijn vader, mijn vader, wagen van Israël en zijn ruiters! En hij zag hem niet meer. Toen greep hij zijn kleren en scheurde ze in twee stukken.
13. Hij pakte de mantel van Elia, die van hem afgevallen was, op, keerde terug en bleef aan de oever van de Jordaan staan.

De hemelvaart van Elia wordt beschouwd als een prefiguratie van de hemelvaart van Jezus.

In een prefiguratie wordt een persoon of een gebeurtenis uit het Oude Testament beschouwd als een vooraanzegging van een persoon of gebeurtenis uit het Nieuwe Testament. Dit systeem noemt men typologie. Een der meest merkwaardige producten van de typologische gedachte is zonder twijfel de Armenbijbel. Dit eenvoudige exemplaar, tegenwoordig bewaard in de bibliotheek van het Vaticaan, werd in het tweede kwart van de vijftiende eeuw vervaardigd in Heidelberg.

Op folio 18 verso van een zogenaamde Armenbijbel, zien we rechts dezelfde scène: Elia in de brandende wagen, en Elisa die de mantel van hem aanneemt.

De scène links, eveneens een prefiguratie van de Hemelvaart van Christus, is de uitbeelding van Genesis 5:24: Henoch wandelt met God, en dan is hij niet meer, want God heeft hem meegenomen.

Op de tekening zien we hoe (H)Enoch door een hand uit de wolken wordt opgetild om meegenomen te worden.

Tenslotte een voorbeeld uit mijn favoriete manuscript, het Breviarium Grimani in de Biblioteca Marciana in Venetië.