Voor zover ik me kan herinneren maakte de devotie tot Maria deel uit van mijn dagelijkse leven. Haar feestdagen gaven ritme aan het jaar. Op het feest van Maria Lichtmis – 2 februari – werden er wafels of pannenkoeken gebakken.

In de maanden mei en oktober ging ik met een buurmeisje elke avond al biddend en zingend met een grote groep mensen naar een kapelletje in de buurt waar we de rozenkrans baden.

De plechtige processie op 15 augustus, het feest van Maria- Tenhemelopneming was een gebeurtenis waar we weken van tevoren naar uitkeken - en huilden als de regen roet in het eten gooide…

Op 8 september gingen we met de hele school naar de kerk en leerden we terloops dat de zomer voorbij was: Maria geboort gaan de zwaluwen voort. De betekenis van het feest van de Onbevlekte Ontvangenis op 8 december heb ik als kind nooit begrepen. Ik kom daar uitgebreid op terug.

Het jurkje voor mijn eerste communie was hemelsblauw, de kleur van Maria. Hetzelfde gold voor de jurk voor de tweede dag van de plechtige communie – de eerste dag gingen we gekleed als sneeuwwitte bruiden van Christus.

Ter gelegenheid van mijn plechtige communie nam mijn grootmoeder mij mee op bedevaart naar Onze Lieve Vrouw van Scherpenheuvel. Dat deed ze overigens met al haar kleinkinderen.

Scherpenheuvel is een van de grootste en bekendste bedevaartsoorden van ons land. Elk jaar brengt het bedevaartseizoen van 1 mei tot 1 september vele duizenden mensen op de been. Hun motieven zijn zeer uiteenlopend. Ze komen er om Maria van Scherpenheuvel om hulp te vragen, uit dankbaarheid of gewoon om te bezinnen. 

Aartshertogen Albrecht en Isabella, die van 1598 tot 1621 over onze streken regeerden, waren in hun strijd tegen de protestanten belangrijke voortrekkers van de volksdevotie. Zij legden de eerste steen van de basiliek van Scherpenheuvel.

Tijdens mijn puberteit groeide een heftig verzet tegen het beeld van Maria als de bij uitstek zuivere, nederige, onderdanige en gehoorzame maagd. Een ideaal dat toch nooit te bereiken was, tenzij misschien als non. Ik heb met bewondering - en ook wel enige afgunst - gekeken naar het diepe vertrouwen dat vele vrouwen - mijn moeder en mijn schoonmoeder bijvoorbeeld - in Maria, Ons lieve Vrouwke, hadden.

Ik ben nooit een vurige Mariavereerster geworden, maar ik kan intense vreugde beleven aan de prachtige kunstwerken die in de loop der eeuwen ter harer ere zijn vervaardigd.

In deze bijdragen (zie lijst van feesten hieronder) wil ik u in die vreugde laten delen.

Iedere tijd zijn eigen Madonna

De maagd Maria is in het leven geroepen door verschillende mensen, op verschillende tijdstippen en om steeds andere redenen. Paus Paulus VI verwoordt het in 1974 aldus: Men moet het als heel normaal beschouwen dat opeenvolgende generaties christenen in verschillende sociaal-culturele milieus hun gevoelens jegens de Moeder van Jezus hebben uitgedrukt op een manier die hun eigen tijd weerspiegelt.

Maria als tedere, jonge moeder zoals de Vlaamse schilder Dirk Bouts en de Italiaanse schilder Sandro Botticelli haar hebben afgebeeld.

In de loop der eeuwen heeft de Maagd Maria de inspiratie geleverd voor een groot aantal van de allermooiste schilderijen ter wereld. Er is een evolutie zichtbaar in de manier van voorstellen: van strenge Byzantijnse, koninklijke Theotokos tot de jonge, tedere moeder van de gotiek en de elegante, eigentijdse jonkvrouw van de vroege Renaissance.

Zo eigentijds dat Maria soms de trekken krijgt van de geliefde van de schilder of de opdrachtgever.

Rond 1450 schilderde Jean Fouquet, in opdracht van Etienne Chevalier, deze beroemde Madonna als hemelkoningin, nu in het Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. Zij belichaamt met haar haarloos gelaat, melkwitte huid, wespentaille en kogelronde borsten die onwezenlijk ver uit elkaar staan, het schoonheidsideaal van de vijftiende eeuw. Zij lijkt meer op een zelfbewuste hovelinge, eerder wulps dan vroom.

Sommigen – waaronder Huizinga - zien in haar het portret van Agnès Sorel, de favoriete maîtresse van Karel VII van Frankrijk.

Er wordt beweerd dat alle Madonna's van Fra Filippo Lippi – broeder in het karmelietenklooster van Florence - de trekken vertonen van zijn geliefde, de non Lucrezia Buti, de moeder van zijn zoon Filippino, die later eveneens een befaamde schilder werd. Filippino zou als model voor het Jezuskind gediend hebben. Dit is een detail uit de zogenaamde Bartolino Tondo (1452-53) die Lippi schilderde in opdracht van de karmelieten in Florence. Nu in de Uffizi in Florence.

Februari:

2: Lichtmis: Zuivering van de Heilige Maagd Maria
11: Verschijning van de Heilige Maagd Maria

Maart

25: Annunciatie: Feest van de aankondiging aan de Heilige Maagd Maria

Juli

2: Visitatie: Het bezoek van de Heilige Maagd Maria aan Elizabet
16: Gedachtenis van de Heilige Maagd Maria van de Karmelberg

Augustus

5: Kerkwijdingfeest van de H. Maria ter Sneeuw kerk
15: Dormitio: de Opneming ten Hemel van de Heilige Maagd Maria
22: Kroning van Maria
Feest van het Onbevlekt Hart van de Heilige Maagd Maria

September

8 : Geboorte van de Heilige Maagd Maria
12: Feest van de Heilige Naam van Maria
15: De Zeven Smarten van de Heilige Maagd Maria
24: Heilige Maagd Maria van de Vrijkoop van de Gevangenen

Oktober

7: Feest van de Allerheiligste Rozenkrans van de Heilige Maagd Maria
11: Het Moederschap van de Heilige Maagd Maria

November

21: Opdracht van de Heilige Maagd Maria in de tempel

December

8: De Onbevlekte Ontvangenis van de Heilige Maagd Maria