Gertrudis (Geertrui) van Nijvel: Patrones tegen muizenkwalen

Volgens mijn missaal wordt het feest van Gertrudis (Geertrui) gevierd in alle Nederlandse bisdommen; in de Belgische bisdommen alleen in Mechelen, Gent en Luik.

Gertrudis werd geboren als dochter van Pepijn van Landen, hofmeier van de koningen van Austrasië. Haar moeder was de heilige Ida van Nijvel en ze is een zuster van de heilige Begga. Al op zesjarige leeftijd verkoos zij het door haar moeder gestichte klooster in Nijvel (Nivelles) ten zuiden van Brussel, boven een glorierijk huwelijk. Op eenentwintigjarige leeftijd werd zij abdis. Zij leidde een leven van boete, gebed en studie en werd tot over de grens bekend vanwege haar gastvrijheid en wijsheid.

In haar Vita – Leven van Gertrudis, rond 670 op schrift gesteld door een anonieme monnik uit Nijvel) wordt haar heiligheid als volgt verwoord: Men zegt van haar dat ze ijverig was en voorzichtig en veel bewondering kreeg van de zusters. Ze bad veel en bracht dagen vastend door. Ook studeerde ze veel in de Heilige Schrift en liet daartoe boeken uit Rome komen. Overigens leefde zij in de grootste armoede en geeft alles wat ze heeft aan de armen, weduwen en wezen. Ook stichtte ze veel kerken ter ere van de heiligen. Toen ze eens in een door haarzelf gestichte kerk zat te bidden voor het altaar, daalde een vlam uit de hemel tot boven haar hoofd en verlichtte het hele kerkgebouw. Totaal verzwakt door het vele vasten en waken droeg ze de bediening van het ambt van abdis op 30-jarige leeftijd over aan haar nicht Wilfetrudis. Ze bereidde zich nu voor op de dood, maar bleef streng in het vasten en droeg altijd een stug boetekleed waarin ze ook begraven wilde worden. Daags voor haar sterven kondigde haar raadsman aan dat ze de volgende dag door de engelen Gods voor diens troon gebracht zal worden. Stralend van geluk bracht ze de hele nacht biddend en zingend door, en stierf toen, 33 jaar oud."

Op de miniatuur in het Getijdenboek van Maria van Gelre staat Gertrudis van Nijvel met drie muizen aan haar voeten (feestdag 17 maart). Naast haar staat Benedictus van Nursia, die in 529 de orde der benedictijnen stichtte (feestdag 21 maart). Maria met de kleine Christus aan de borst hoort bij Maria-Boodschap op 25 maart.

In de gebeden tot de heiligen in het Getijdenboek van Catharina van Kleef wordt Gertrudis voorgesteld als abdis met staf en boek. De vloertegels zijn om en om versierd met zwarte muizen. In getijdenboeken wordt Gertrudis altijd afgebeeld als abdis met staf en boek, vaak vergezeld van de stereotiepe muizen. De miniatuur met een vrolijk kijkende Gertrudis uit het Vlaams getijdenboek in Museum Meermanno in Den Haag is maar 35 bij 30 mm.

De gravure S. Gertrude fille S. Pepin van de hand van Franciscus Hubert is afkomstig uit De Middeleeuwers. Mannen en vrouwen uit de Lage Landen, 450-900 van Luit van der Tuuk & Leon Mijderwijk (2020). In het onderschrift wordt vermeld dat haar feestdag gevierd wordt op 17 maart.

Gertrudis met op de achtergrond de beroemde door haar gestichte Abdij van Nijvel, is afkomstig uit ‘s Lands Glorie, Album I, deel 2.

Bijschrift: Maar er waren niet alleen mannenkloosters, Karolingische prinsessen stichtten ook vrouwenkloosters. Het beroemdste is de abdij die de H. Gertrudis te Nijvel vestigde.

Zie de blog van Amandus voor meer informatie over 's lands Glorie

Patroonheilige van Geertruidenberg, van onlangs gestorvenen, groentekwekers, pelgrims, reizigers, stervenden, vrouwen die ongewild kinderloos blijven en zieken.
Aangeroepen tegen eczeem, koorts, oogziekten en zenuwziekten. Alhoewel er in haar levensbeschrijving nergens wordt gerept over muizen, werd zij aanroepen tegen ratten – en muizenplagen, in het bijzonder tegen veldmuizen die de oogst verwoesten.

Meestal afgebeeld als abdis met staf waar soms muizen aan knabbelen. Volgens Stijn van der Linden staan de ratten en muizen die aan haar voeten kruipen symbool voor het onreine en de duivel.