Niklaas, Bisschop en Belijder
† 6 december
Paus Paulus VI verklaarde in 1970: Hij mag vereerd worden, maar het hoeft niet meer.

Deze weldoener van de armen en wonderdoener was bisschop van Smurna in Klein-Azië, zijn Griekse naam is Nikolaos. († 342)

Sinterklaas bestaat niet, hij komt niet uit Spanje en de hele santenkraam rond zijn feest is een en al commercie. Onthutsende gewaarwording voor kinderen als zij erachter komen dat het feest waar zij vol verwachting naar uitkeken, eigenlijk een farce blijkt te zijn.

Maar …Sint-Nicolaas heeft wel degelijk bestaan. Jacobus de Voragine vertelt dat hij bisschop van Myra was, dat hij een grote kindervriend was en dat hij zelfs na zijn dood nog jongelui in nood te hulp kwam.

De onderwerpen van de afbeelding in de incunabel - goud als bruidsschat en verkiezing tot bisschop van Myra – komen later aan de orde.

Het lugubere verhaal van de drie vermoorde studenten komt niet voor in de Legenda aurea, maar in een andere Vita van Nicolaas.

Drie jonge studenten waren op weg naar de stad waar ze zouden studeren. Toen de nacht viel klopten ze aan bij een herberg. De herbergier, die ook slager was, liet hen binnen. Terwijl ze iets aan het eten waren ging hij met zijn vrouw de slaapkamer klaarmaken. Ze besloten er 's nachts de jongeren te besluipen, hun bezittingen af te nemen en hen te vermoorden. De lichamen zou de man versnijden en in een pekelvat stoppen om te bewaren. Ze gebeurde het ook die nacht. De jongeren hadden geen schijn van kans en belandden in het houten vat.

Veel later kwam Nicolaas ook binnen in de herberg. Hij vroeg wat er te eten was. De ham wilde hij niet. De worst wilde hij niet. Toen de herbergier hem vroeg wat hij dan wel wilde, nam hij hem mee naar de kelder. Hij wees naar de ton en zei dat hij van dat pekelvlees wilde. De herbergier viel op zijn knieën en bekende alles aan Nicolaas. Nicolaas opende het vat en begon te bidden. Even later stapten de drie studenten ongedeerd uit het vat.

In de meeste getijdenboeken zijn het priesterstudenten – herkenbaar aan de tonsuur – die gered worden. In de latere afbeeldingen veranderden de jonge mannen in een kuip steeds meer in jongetjes. In de legende worden de studenten omschreven als ‘innocenti’, d.i. onschuldigen. In de loop der tijd is dit gelinkt aan de ‘onschuldige kinderen’ en zo werd Nicolaas patroon van de kinderen.

Een Franse middeleeuwse legende vertelt dat drie kleine kinderen tijdens hun spel verdwaald raken en worden verleid en gevangen door een slager. Nicolaas verschijnt, bidt tot God, brengt de kinderen tot leven en geeft ze terug aan hun ouders.

Dat is de variant die ik ken.

Nicolaas is de patroonheilige van kinderen, kooplieden, slagers, trouwlustige meisjes, advocaten en tientallen andere beroepen. Stijn van der Linden noemt er vijftig. Hij is ook patroonheilige van Grie-kenland en Rusland en van maar liefst eenendertig steden.

In de Byzantijnse en vroege westerse kunst wordt hij afgebeeld als bisschop met mijter en kruis. Pas vanaf de veertiende eeuw worden hem aan de hand van zijn legende of cultus attributen toegekend.

Drie panelen van een predella van de hand van Gerard David in de National Gallery of Art in Edinburgh tonen drie bekende scènes uit het leven van Nicolaas:

Scène 1: Op zijn eerste levensdag werd hij in bad gedaan en stond hij meteen rechtop in de tobbe, en Scène 2: Nicolaas werpt drie gouden bollen in de kamer van drie arme meisjes.

Deze scènes komen aan de orde in afzonderlijke blogs.