Heiligen

20 Januari
Sebastianus

De houtsnede is afkomstig uit de incunabel getiteld Legendario di Sancti historisato, uitgegeven in 1492 door Manfredo Bonelli in Venetië

Gebedenboek Maria van Gelre
, Arnhem (tekst) en Nijmegen (illuminatie), ca. 1415
Perkament, Nederrrijns, 185 x 135 mm
Berlijn, SBB-PK Ms. Germ. Qu.42 en Wenen, ÖNB, Cod.1908
Folio 157 recto: Marcellus, Sebastianus en Fabianus

Getijdenboek, Vlaanderen, 3de kwart 15de eeuw
Perkament, Latijn, 210 x 140 (120 x 80) mmm
Londen, British Library
[Harley 2966] Folio 1 verso

Getijden- en gebedenboek, Vlaanderen, ca. 1490-1500
Perkament, Nederlands, 162 x 110 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek
[KB, 134 C 47 Folio 83 verso

Jean Le Tavernier, Getijdenboek van Filips de Goede, Oudenaarde, ca. 1453
Perkament, Latijn en Frans, 268 x 178 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek
[KB, 76 F 2] Folio 265 verso

Getijdenboek van Simon de Varie, Parijs, ca. 1455
Perkament, miniatuur 55 x 35 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek
[KB, 74 G 37a] Folio 76 verso

Missaal

Sebastianus van Rome, martelaar
Feestdag 20 januari

Sebastianus, eerst door zijn soldaten op bevel van de keizer met pijlen doorschoten, maar niet gedood, werd later met stokken doodgeslagen, omstreeks 289, te Rome.

Getijdenboek van Maria van Gelre

In de miniatuur uit het Getijdenboek van Maria van Gelre staat links Marcellus. Nadat hij in 308 tot paus was verkozen, bracht hij na de vervolgingen van keizer Diocletianus de kerk weer op orde door de heropbouw van verwoeste kerkgebouwen. Zijn feestdag is op 16 januari. De twee heiligen naast hem, Sebastianus van Rome in het midden en paus Fabianus aan de rechterkant, worden vaker samen afgebeeld; zij hebben hun feestdag samen op 20 januari.

Zie voor Fabianus ....

Legenda
aurea

Sebastianus was een vurig christen, afkomstig uit Narbonne, opgeleid in Milaan en zo geliefd bij de keizers Diocletianus en Maximinianus dat zij hem de leiding over het eerste cohort toevertrouwden en hem opdroegen altijd voor hun aangezicht te staan. De soldatenmantel droeg hij alleen maar om de harten van de christenen te bemoedigen die hij zag bezwijken onder de folteringen.
[…] Toen gaf Diocletianus bevel hem midden in het legerkamp vast te binden en door de soldaten met pijlen te laten beschieten. Ze schoten hem zo vol pijlen dat hij wel een egel leek en zodra ze dachten dat hij dood was gingen ze weg. Maar enkele dagen later stond hij, bevrijd, boven aan de trappen van het paleis, en toen de keizers kwamen, maakte hij hun harde verwijten over al het kwaad dat zij de christenen aandeden. […] Toen gaf de keizer het bevel hem zolang met knuppels te slaan tot hij de geest gaf. Zijn lichaam liet hij in de goot gooien om te verhinderen dat de christenen hem als martelaar zouden vereren. Maar de volgende nacht verscheen Sebastianus aan de heilige Lucina en openbaarde haar waar zijn lichaam zich bevond. Hij droeg haar op het te begraven naast de stoffelijke resten van de apostelen, wat ook gebeurd is.
Hij stierf de marteldood onder Diocletianus en Maximinianus, die hun regering begonnen omstreeks het jaar des Heren 287.

Roemeins martelaarsboek

20 Januari Te Rome de geboortedag van Bisschop en Martelaar Fabiánus, die, ten tijde van Décius, de marteldood onderging en op de begraafplaats van Callistus is begraven. Eveneens te Rome, in de katacomben, Martelaar Sebastiánus, die onder keizer Diocletiánus aan het hoofd stond van het eerste cohort. Wegens zijn Christen-zijn, liet men hem midden op een vlakte vastbinden en door soldaten met pijlen doorboren, daarna ten laatste met stokken slaan, totdat hij de geest gaf.

Patronaten
&
Iconografie

Sebastianus is misschien wel een van de meest afgebeelde heiligen en zijn met pijlen doorboorde lichaam was een geliefd motief. Het is opvallend dat Sebastianus niet wordt afgebeeld met de werktuigen ( hij werd doodgeknuppeld) van zijn marteldood.

De pijl was zinnebeeld voor de pest die, naar men geloofde, door engelen of door God zelf, op de mensen werd afgestuurd. Het is daarom niet vreemd dat Sebastianus, die immers een pijlenbeschieting had overleefd, als teken van immuniteit voor de pest werd beschouwd.

Sint-Sebastiaan is de beschermheilige van (boog-)schutters (veel schutterijen dragen zijn naam), soldaten, jagers, steenhouwers, tuiniers, kleermakers en brandweerlieden, en curieus, van vrouwen in barensnood. Verder was hij één van de zes pestheiligen (daarover meer in een aparte Blog) , kinderen kregen zijn naam om onder andere pest, lepra, zweren en andere ziektes af te weren. Omdat hij al vroeg als bijna naakte man werd afgebeeld werd hij patroonheilige van de homoseksuelen, aanroepen tegen aids.

Afgebeeld als bijna naakte jongeman, aan een boom of zuil gebonden – soms als ridder met speer en schild, pijlen in de hand.