Heiligen

16 Maart
Maria van Egypte

The Taymouth Hours, Londen, 2de kwart 14de eeuw
Perkament, Latijn en Frans, 170 x 115 (100 x 70) mm
Londen, British Library [Yates Thompson 13]
Folio 188 verso

De houtsnede is afkomstig uit de incunabel getiteld Legendario di Sancti historisato, uitgegeven in 1492 door Manfredo Bonelli in Venetië

Richart de Monbaston, Légende dorée, Parijs, 1348
Perkament, Frans, 450 x 310 mm
Parijs, Bibliothèque nationale de France
[ms. Fr 214] Folio 96 verso

Getijdenboek (The Dunois Hours), Parijs, 1440-1450
Perkament, Latijn, 135 x 95 mm
Londen, British Library
[Yates Thompson 3] Folio 287 recto

Quinten Massijs, Maria Magdalena, 1520-1530
Olieverf op paneel, 31,2 x 21 cm
Philadelphia Museum of Art, John G. Johnson Collection

Quinten Massijs, Maria van Egypte, 1520-1530
Olieverf op paneel, 31,2 x 21 cm
Philadelphia Museum of Art, John G. Johnson Collection

Maria van Egypte
16 maart

Niet in mijn missaal

Legenda aurea

Maria van Egypte, die de zondares wordt genoemd, leidde zevenenveertig jaar lang in de woestijn een uiterst streng leven, dat ze begon omstreeks het jaar des Heren 270 ten tijde van Claudius.

reik me uw mantel

Een abba, Zosmias genaamd, was de Jordaan overgestoken en doorkruiste de woestijn, op zoek naar een heilige vader. Daar zag hij iemand lopen zonder kleren, met een zwart lichaam dat uitgedroogd was door de bandende zon. Dat was Maria van Egypte. Ze sloeg dadelijk op de vlucht en Zosimas rende zo snel als hij kon achter haar aan. Toen zei ze: ‘Abba Zosimas, waarom achtervolgt u mij? Vergeef me, ik kan mijn gezicht niet naar u toekeren, want ik ben een vrouw en naakt. Maar reik me uw mantel, dat ik u onbeschroomd kan aankijken.’ Stomverbaasd dat hij zijn naam hoorde, gaf hij haar zijn mantel. […] Toen wierp de oude man zich ter aarde en zegende de Heer om zijn dienares. Zij zei tegen hem: ‘Ik wil u vragen om op de dag van het avondmaal van de heer terug te komen en het lichaam van de heer mee te brengen. Ik zal dan naar u toe komen en uit uw hand het heilige lichaam ontvangen.
Toen wierp de oude man zich ter aarde en zegende de heer om zijn dienares. Zij zei tegen hem: ‘Ik wil u vragen om op de dag van het avondmaal van de heer terug te komen en het lichaam van de heer mee te brengen. Ik zal dan naar u toe komen en uit uw hand het heilige lichaam ontvangen.

De grijsaard ging terug naar zijn cel. Toen er een jaar was voorbijgegaan en de dag van het avondmaal van de Heer naderde, nam hij het lichaam van de Heer. Aan de oever van de Jordaan gekomen, zag hij de vrouw op de andere oever staan. Zij maakte een kruisteken over het water, liep erover en kwam bij de grijsaard.

de leeuw begon te graven
[…] Het jaar daarop ging hij naar de plaats waar hij het eerst met haar gesproken had en trof haar dood aan. De grijsaard probeerde een kuil te graven., maar het lukte hem niet. Toen zag hij een leeuw die vreedzaam op hem toe liep en hij zei tegen het dier: ’Deze heilige vrouw heeft mij opgedragen haar lichaam te begraven, maar ik ben een oude man en ik kan niet graven. En ik heb ook geen geschikt gereedschap. Graaf jij dus een kuil, dan kunnen we haar hoogheilige lichaam begraven. De leeuw begon te graven en maakte een geschikte kuil. Toe net werk klaar was, ging de leeuw als een mak lammetje weg, en de grijsaard keerde, God verheerlijkend, naar zijn cel terug.

Patronaten
&
Iconografie

Patroonheilige van Parijs, van boetelingen, prostituees met spijt en zigeuners. Aangeroepen tegen koorts.

Afgebeeld als kluizenares in het oosten meestal op hoge leeftijd, in het westen overwegend jeugdig. Vaak geheel naakt met zeer lang, het hele lichaam bedekkend hoofdhaar. Alleen van Maria Magdalena te onderscheiden door de drie broden. Soms wordt de leeuw afgebeeld die volgens de legende haar graf gegraven heeft.

Quinten
Massijs

In het Philadelphia Museum of Art hangen twee paneeltjes waarvan men denkt dat ze oorspronkelijk een tweeluik hebben gevormd. Op het linkerpaneel zien we de voorstelling van Maria Magdalena als boetvaardige zondares, herkenbaar aan haar attribuut, de zalfpot, en op het rechterpaneel de minder bekende voorstelling van Maria van Egypte, herkenbaar aan de drie broden. Het groene, heuvelachtige landschap waarin de twee vrouwen zich bevinden lijkt in de verste verte niet op wat wij ons bij een woestijnlandschap voorstellen.