Heiligen

7 Maart
Thomas van Aquino: Triomf over de ketters

Benozzo Gozzoli, Triomf van Thomas van Aquino, 1471
Tempera op paneel, 230 x 102 cm
Parijs, Musée du Louvre

De meest afgebeelde scène uit zijn leven: Triomf over de ketters.

In 1471 schilderde Benozzo Gozzoli een paneelschildering met de Triomf van Thomas van Aquino, nu in het Louvre in Parijs.

In de halo staat de naam van de heilige: SANCTUS THOMAS DE ACXNI. Boven zijn hoofd betuigt Christus in Majesteit zijn instemming met de theologische geschriften van Thomas: BENE SCPSISTI DE ME, THOMMA (Je hebt goed geschreven over mij, Thomas). Links onder de lichtkrans zien we Paulus met zwaard en boek, en rechts Mozes met de stenen tafelen. Zij worden vergezeld door de vier evangelisten met hun symbolen.

Summa
Contra
Gentiles

Thomas houdt het boek geopend bij het eerste hoofdstuk van Summa Contra Gentiles: "Veritatem meditabitur guttur meum, et labia mea detestabuntur impium" — "Mijn keel zal de waarheid overpeinzen, en mijn lippen haten de goddeloosheid".
Proverbios,
staat onderaan de tekst om aan te geven dat het citaat afkomstig uit het boek Spreuken, vers 7 van hoofdstuk 8 om precies te zijn.

De drie opengeslagen boeken op zijn schoot bevatten, van links naar rechts, citaten uit de prologen van het derde, het tweede en het eerste deel van de Summa Theologiae.
Thomas wordt afgebeeld tussen ARISTOTILES en PLATO. Aan zijn voeten ligt een Arabische ketter, met links de tekst: vere hic est lumen ecclesiae (Hij is waarlijk het licht van de Kerk), en rechts Hic adinvenit omnem via discipline. Volgens sommigen zou het Averroes zijn, wiens geschriften door Thomas verworpen werden in zijn Summa contra Gentiles, een geschrift waarin hij zich keerde tegen andere godsdiensten en ketterijen.

Averroës

Averroës, eigenlijk Ibn Rusjd (1126-1198), Arabische filosoof, leefde en werkte in Cordoba en Sevilla. Schreef een commentaar op het hele werk van Aristoteles, voornamelijk om het te zuiveren van neoplatonische invloeden. Volgens Averroës is alleen het intellect eeuwig. Het lichaam en de ziel daarentegen zijn vergankelijk. Het intellect blijft dus bestaan nadat een mens sterft, omdat het deel uitmaakt van het eeuwige, onvergankelijke algemene intellect.

Deze theorie veroorzaakte opschudding aan de Universiteit van Parijs en zette Thomas van Aquino (1225-1274) ertoe aan om in 1270 een boek te schrijven waarin hij Averroës de schuld geeft van het verkeerd interpreteren van Aristoteles: De unitate intellectus contra Averroistas. Met dit boek werd de term "Averroists" voor het eerst op papier vastgelegd.

In het westers Christendom werden veel van Averroes' ideeën als ketters en ongepast gezien. Zijn werken werden dan ook tijdens het Vijfde Concilie van Lateranen verboden.


Sixtus IV
of
Nicolaas V

In het onderste gedeelte van het schilderij zit een paus (volgens Vasari Sixtus IV) in gezelschap van een grote groep geestelijken. Het lijkt mij waarschijnlijker dat de afgebeelde paus Nicolaas V voorstelt, de opdrachtgever van het schilderij. Het was bestemd voor de kerk van Santa Maria Sopra Minerva in Rome.


Stijn van der Linden schrijft dat Thomas, volgens contemporaine getuigenissen en een portret van hem in Monte Cassino, een corpulente man was, maar dat kunstenaars hem, in hun drang te idealiseren, veel minder zwaarlijvig hebben afgebeeld. Zoals te zien op dit schilderij heeft Benozzo Gozzoli zich niet aan die regel gehouden.


13

Reageren op deze Blog

Reacties op deze Blog zijn zeer welkom. Wel worden alle reacties gemodereerd en worden dus pas getoond na acceptatie. Bij reacties wordt uitsluitend uw naam getoond. Verdere gegevens worden nooit gedeeld.

Categorieën

Blog categorieën