Apollinaris, Bisschop en Martelaar
23 juli

Hij is de eerste Bisschop en de patroon van de stad Ravenna in Italië. († omstreeks 75)

Apollinaris was een leerling van de apostel Petrus, die hem vanuit Rome uitzond naar Ravenna. Daar genas hij de vrouw van een tribuun en doopte haar, haar man en diens hele huis. Dit werd gemeld aan de rechter, die Apollinaris onverwijld bij zich ontbood. Men bracht hem naar de tempel van Jupiter om daar te offeren. Maar toen hij tegen de afgodenpriesters zei dat het goud en het zilver dat voor de afgoden was afgewogen beter aan de armen kon worden gegeven, werd hij gegrepen, met knuppels afgeranseld en halfdood achtergelaten. Zijn leerlingen namen hem op en hij werd zes maanden lang in het huis van een weduwe verzorgd.

Op de miniatuur in de Legende dorée wordt de volgende scène afgebeeld: Toen lieten zij hem met blote voeten op gloeiende kolen staan […]

Na veel omzwervingen komt hij terug naar Ravenna waar hij weigert te offeren aan het beeld van Apollo. De Voragine vervolgt: Maar hij werd achternagezeten door de heidenen en zeer lang geslagen, tot hij bijna dood was. Hij leefde nog zeven dagen, waarin hij zijn leerlingen vermaande, en gaf de geest. Daar werd hij eervol door de christenen begraven, onder Vespasianus, die zijn regering begon omstreeks het jaar des Heren 70.

In de Byzantijnse kunst wordt Apollinaris afgebeeld als Griekse bisschop zonder mijter, maar met dalmatiek en witte pallium met daarop zwarte kruisen. Het vroegste voorbeeld bevindt zich in de apsiskoepel van de Sant’ Apollinare in Classe in Ravenna.

De basiliek van Sant’ Apollinare werd in 549 plechtig ingewijd. De kerk bezat oorspronkelijk de relieken van de heilige Apollinaris, maar deze werden in de negende eeuw overgebracht naar de basiliek Sant' Apollonare Nuove binnen de stadswallen van Ravenna, waar men ze veiliger waande.

De mozaïeken in de apsiskoepel ontstonden ten tijde van de bouw. De koepel wordt beheerst door een groot kruis op een intens blauw, met gouden sterren bezaaid schild. Onder het kruis staat de heilige Apollinaris met aan weerszijden zes schapen die de twaalf discipelen symboliseren. De heilige bevindt zich in een veld vol bloemen, struiken en bomen.

Toen de Utrechtse bisschop Jan van Arkel in 1355 in Rome de mis opdroeg, verscheen Apollinaris aan hem in een visioen. Hij gaf hem de opdracht om aan de aartsbisschop van Ravenna te vragen om een van de relieken van Apollinaris af te staan. Hij kreeg een arm mee die werd bijgezet in de voormalige St. Maartenskerk in Gorinchem. De bisschop verplichtte de stad Gorinchem om ieder jaar op 23 juli het feest van Apollinaris te vieren. Hij verleende bovendien een aflaat van 40 dagen aan allen die de kerk bezochten om de heilige te vereren.

Ik heb geen afbeelding van de reliek kunnen vinden.