Heiligen

4 Augustus
Dominicus in de Divina Commedia

Priamo della Quercia, Divina Commedia, Siena, ca. 1445
Perkament, 365 x 258 mm / tekstkolom: 215 x 80 mm
Londen, British Library [Yates-Thompson Codex 36]
Folio 148 recto:
Thomas van Aquino toont de stichters van de bedelorden

Links: Dominicus (Domingo de Guzmán), stichter van de dominicanen
Rechts: Franciscus van Assisi, stichter van de franciscanen

Folio 150 recto :
Bonaventura vertelt de geschiedenis van Dominicus

Hier zien we Dominicus preken tegen de ketters die hij in zijn bedding vond met op de achtergrond de Spaanse stad Calaruega

In Canto XI van Paradiso (Paradijs), het derde boek van de Divina Commedia (Goddelijke Komedie) legt de dominicaan Thomas van Aquino aan Dante uit dat God aan zijn kerk twee krachtige steunpilaren heeft gegeven, en wel Sint Franciscus en Sint Dominicus.

Paradiso
Canto XI

28 De Alvoorzienigheid bestiert de aarde
Met raadsbesluiten, diep en wonderbaar,
Die Zij nooit aan Haar schepsels openbaarde.

31 Opdat Gods bruid zich trouw en zeker naar
De diepbeminde Bruidegom kon begeven
Die, schreeuwend, met Zijn bloed zich bond aan haar,

34 Riep Zij voor haar twee gidsen in het leven
Die, om haar op haar tocht tot steun te zijn,
Elk aan een kant, trouw aan haar zijde bleven.

37 Een was vol liefde als een Serafijn,
Terwijl de andere het licht verspreidde
Der wijsheid, als een aardse Cherubijn.

40 Door een van hen te loven, loof ik beiden;
Die wegbereiders hadden veel gemeen,
Daar zij zich aan hetzelfde streven wijdden.

Met Gods bruid wordt de Kerk, met de Bruidegom Christus bedoeld; deze was aan het kruis gestorven om zich met de gemeenschap van de gelovigen, dat wil zeggen de Kerk te verenigen.

Franciscus, die als een Serafijn brandde van liefde, en Dominicus, die als een aardse Cherubijn schitterde van wijsheid, worden afgebeeld staande op gevleugelde cherubijnen. Dante ontleent zijn definiëring aan Summa theologiae I, LXIII 7 van Thomas van Aquino. Zij dragen de pij van de door hen gestichte nieuwe kloosterorden – bedelorden genoemd – de franciscanen en de dominicanen. Franciscus is bovendien herkenbaar aan de stigmata in handen en voeten. De wond in zijn zijde is niet te zien.

In Canto XII brengt de franciscaan Bonaventura hulde aan Sint Dominicus en vertelt in het kort zijn levensverhaal. Bonaventura wordt afgebeeld in het habijt van de franciscanen met een rode kardinaalshoed op het hoofd.

Voor meer gegevens, zie de Blog van Bonaventura

Paradiso
Canto XII

46 In dat gedeelte van Europa waar
De zefier rijst, die lover doet verschijnen
Aan kale takken in het nieuwe jaar,

49 Nabij de stranden waar de golven deinen
Waarin de zon des avonds, afgemat,
Voor alle aardbewoners gaat verdwijnen,
52 Ligt het bevoorrecht Calaruega, stad
Beschermd door hem wiens schild een leeuw, een toren
En weer een toren en een leeuw bevat.
55 Daar is de minnaar van ’t geloof geboren,
De krijger, voor de vijand hard, maar zacht
Voor ieder die er trouw aan had gezworen.
94 Hij vroeg de paus of hij de ketterij
Bestrijden mocht, om zo het zaad te hoeden
Van twee dozijn gewassen zoals wij.
97 Hij ging en leek, bezield door zijn verwoede
Geloof, op ijver en gezag gegrond.
Een stroom die men onstuitbaar voort ziet spoeden.
100 De ketters die hij in zijn bedding vond,
Wierp hij terzij als uitgerukte bomen,
Het felste waar men hem het meest weerstond.

De orde van de dominicanen, OP, Ordo Fratrum Praedicatorum, de Predikheren, werd in 1215 gesticht door Domenico de Guzmàn, Dominicus, een Spaanse kanunnik van adellijke afkomst (1170 – 1221). De orde werd specifiek voor de prediking gesticht, vooral tegen de ketterijen van de Waldenzen en Albigenzen: Hij vroeg de paus of hij de ketterij bestrijden mocht. In die tijd mochten alleen de bisschoppen preken.

Nadat Dominicus bij zijn bezoek aan Rome in 1205 mondeling toestemming had gekregen om de ketterij van de Albigenzen te bestrijden, heeft hij deelgenomen aan een zogenaamde kruistocht tegen de Kathaarse ketters, die geleid werd door zijn vriend Folquet van Marseille, de bisschop van Toulouse. De rol van Dominicus beperkte zich overigens tot prediken en bidden. In 1216 werd de orde officieel door paus Honorius III bekrachtigd. Vanuit Toulouse verspreidde de snelgroeiende orde zich over Europa waarbij zij zich vooral vestigde in grote steden.