Heiligen

4 Augustus
Dominicus

Getijdenboek, bisdom Luik (Maastricht?), ca. 1505-15
Perkament, 133 x 95 mm
Den Haag, Koninklijke Bibliotheek [KB, 74 G 36]
Folio 104 verso: Dominicus

Fra Angelico, Bespotting van Christus, 1440 – 42
Fresco, 181 x 151 cm
Florence, San Marco klooster, Cel 7

Missaal

Dominikus, Belijder
4 augustus

Toen een met grove onzedelijkheid en politieke verwikkelingen gepaarde ketterij in Zuid-Frankrijk woekerde, kwam de geestelijke geloofsverdediging van Dominikus Guzman, stichter van de Predikherenorde: zijn woord en het rozenkransgebed overwon. Zijn orde heeft een schare geleerde verkondigers en leraars gevormd, die door beschouwend gebed en apostolaat de Heer dienen.

Legenda aurea

Dominicus, de beroemde aanvoerder en vader van de orde der predikers, werd naar het vlees geboren in Spanje, in een dorp genaamd Calaruega, in het bisdom Osma; zijn vader heette Felix en zijn moeder Johanna. Zijn moeder zag voor zijn geboorte in een droom, dat zij in haar schoot een hondje droeg dat een brandende fakkel in zijn bek hield en dat, toen het uit har schoot tevoorschijn was gekomen, het hele bouwwerk van de wereld in brand zette. En een voorname vrouw, degene die hem uit de heilige vont had geheven, meende te zien dat de kleine Dominicus een helder stralende ster op zijn voorhoofd had die de hele wereld verlichtte.

[…] Hierna begon hij te denken over het stichten van een orde, die de taak zou hebben predikend door de wereld te trekken en het katholieke geloof sterker te maken tegen de ketters. Nadat hij tien jaar in het gebied van Toulouse had doorgebracht, van de dood van de bisschop van Osma tot aan de tijd dat het Concilie van Lateranen bijeen zou komen, ging hij met Fulco, de bisschop van Toulouse, naar Rome, naar het algemeen concilie. Daar vroeg hij aan paus Innocentius voor zichzelf en voor zijn opvolgers de bekrachtiging van een orde die zou heten en zou zijn: van de predikers.

[…] Er waren ongeveer zestien broeders. Nadat ze de bijstand van de Heilige Geest hadden ingeroepen, kozen ze eensgezind de regel van de heilige Augustinus, de voortreffelijke leraar en prediker, omdat zij ook zelf in werk en in naam predikers wilden zijn; maar zij namen bovendien enige strengere leefregels aan en legden de naleving ervan in constituties vast. Innocentius was intussen gestorven en Honorius was tot paus verheven; zo verkreeg Dominicus in het jaar des Heren 1216 van Honorius de bekrachtiging van zijn orde.

een helder stralende ster

Op haar beurt had zijn doopmeter gedroomd dat de boreling een ster op zijn voorhoofd droeg, het attribuut waaraan Dominicus altijd herkenbaar is, onder andere op de fresco’s van de hand van Fra Angelico in de monnikencellen van het San Marco klooster in Florence.

In de woorden van Jacobus de Voragine: En een voorname vrouw, degene die hem uit de heilige vont had geheven, meende te zien dat de Kleine Dominicus een helder stralende ster op zijn voorhoofd had die de hele wereld verlichtte.

honden van de Heer

Op de naam dominicanen bedachten de middeleeuwers de woordspeling dat het om Domini canes, ‘honden van de Heer’ zou gaan. De dominicanen waren trots op deze bijnaam: zij werden beschouwd als de (herders)honden, die de Heer hielpen bij het leiden van zijn schapen. De bijnaam kreeg later een negatieve bijklank vanwege de medewerking van de dominicanen aan de inquisitie.

Tijdens een missiereis stierf Dominicus op 6 augustus 1221 in Bologna. Paus Gregorius IX verklaarde hem in 1234 heilig. Zijn graf bevindt zich in de Chiesa di San Domenico in Bologna.

Patronaten

Dominicus is patroon van Bologna, van de Dominicaanse Republiek, van Santo Domingo alsmede van Palermo en de Spaanse steden Córdoba en Segovia. Daarnaast is hij beschermheilige van astronomen; van papierfabrikanten en sigarenmakers (omdat de fakkel leek op een sigaar!); en van kleermakers en naaisters.
Zijn voorspraak wordt ingeroepen tegen koorts en tegen hagel.