Wake voor de Hemelvaart van de Heilige Maagd Maria
Vasten – en onthoudingsdag
14 augustus

Versterving en zelfinkeer moeten ons zuiveren om morgen Maria te zien in glorie.

En rond het derde uur van de nacht kwam Jezus Christus met de hemelse engelenschaar, en aldus ontvlood Maria`s ziel haar lichaam, zonder pijn of lijden, en steeg op tot in de armen van haar zoon.

Volgens de apocriefe literatuur was Maria niet dood, maar sliep zij slechts tijdens de drie dagen voor haar tenhemelopneming - vandaar Dormitio, 'ontslapen' of Koimèsis. De vroege apocriefe literatuur bevat verscheidene versies van het verhaal, waarvan enkele al uit de vierde eeuw dateren. De Legenda aureavertelt hoe een engel de over de wereld uitgezwermde apostelen door een wolk naar het huis van Maria liet voeren. Christus nam de ziel van Maria mee en gaf de apostelen de opdracht om het lichaam te begraven.

Maria ligt op een (hemel)lbed in een huiselijk interieur. Soms houdt zij een brandende kaars vast, in overeenstemming met het oude gebruik om een brandende kaars, symbool van het eeuwige licht, in de handen van de stervende te plaatsen. De apostelen staan rond haar bed. Johannes knielt bij het bed en weent. Petrus, soms in bisschopsgewaad, leidt de dienst. Tot de vijftiende eeuw wordt de figuur van Christus afgebeeld, staande achter het bed met een klein figuurtje in de armen, de ziel van Maria.

In het Getijdenboek voor Etienne Chevalier ligt Maria op een eenvoudig rustbed met de apostelen rondom haar verzameld. Petrus, een oudere man met een witte baard, besprenkelt haar met wijwater.

Johannes staat aan het hoofdeinde met de tak uit het paradijs die de engel bij het aankondigen van haar dood aan de H. Maagd had gegeven. (Zie Tweede verkondiging )Volgens oud middeleeuws gebruik plaatst hij een brandende kaars, symbool van het eeuwige licht, in de handen van de stervende Maria.

Christus verschijnt boven haar, in een door engelen gevormde mandorla. Hij neemt de ziel van zijn moeder - het kleine figuurtje in zijn armen - mee naar de hemel, waar ze wordt opgewacht door de verzameling der aartsvaders, het koor der martelaren en de heerschaar der belijders…

In de late middeleeuwen werd de dood van Maria, het belangrijkste voorbeeld van het christelijk sterven. Ook in de westerse kunst komt het thema voor. Niet alleen in getijdenboeken, maar ook in de paneelschilderkunst. Hugo van der Goes schilderde volgens mij de mooiste voorstelling.

Hugo van der Goes schilderde het Sterfbed van Maria rond 1480, in de laatste jaren van zijn leven, toen hij als lekenbroeder in het door de Moderne Devoten gestichte Rooklooster bij Brussel, woonde. Het schilderij was bestemd voor de Abdij ter Duinen in Koksijde, en hangt tegenwoordig in het Groeningemuseum in Brugge.

Iedere apostel geeft op zijn eigen manier uitdrukking aan zijn verdriet. De apostel met de warrige haardos, die met zijn hand het vlammetje van de kaars beschermt, is Andreas, broer van Petrus. Petrus, gekleed als een vijftiende-eeuwse priester, zal zoals het toenmalige gebruik wilde, de stervende Maria de kaars in de handen geven.

Links vooraan naast Paulus – herkenbaar aan zijn kale hoofd en langere baard - ligt een rozenkrans. Een anachronisme bij een gebeurtenis die zich afspeelt in de eerste eeuw, want de rozenkransdevotie kwam pas in zwang in de vijftiende eeuw. In de apostel die ons aankijkt zou Hugo van der Goes zichzelf hebben afgebeeld.

Van het rustige gelaat van Maria, die niet dood is maar ingeslapen, van deze halfgesloten ogen waaruit een traan opwelt, gaat een ontroerende rust uit. De hemel gaat open. Omringd door engelen – de vele kopjes zijn nog net zichtbaar – de handen met de kruiswonden geheven, verwelkomt Christus de ziel van zijn moeder in het paradijs. Er is geen contact tussen de hemelbewoners en de apostelen. Alleen Maria kan als in een visioen haar Zoon zien.