Geboorte van de H. Maagd Maria
8 september

Wij beleven vandaag opnieuw de vreugde van de hoop; de geboorte van Maria betekent voor de wereld de nadering van de redding.
Epistel: Uit het boek van de Wijsheid. Spreuken 8, 22-35.
Wat de Schrift zegt over de eeuwige Wijsheid van God, passen wij toe op haar, die, van eeuwigheid af, door Hem is voorbestemd om Jezus, zijn mensgeworden Wijsheid, te ontvangen.

De geboortedag van de Maagd Maria bleef de gelovigen geruime tijd onbekend. Nu gebeurde het, zoal Johannes Beleth vermeldt, dat een heilig man die zich met grote ijver aan het beschouwende leven wijdde, elk jaar op 8 september tijdens zijn gebed een allervrolijkst feestgedruis van engelen hoorde. Daarop ontving hij van Godswege het antwoord dat op deze dag de glorierijke Maagd Maria ter wereld was gekomen en dat hij dit bekend moest maken aan de kinderen van de heilige Kerk, opdat zij dit feest zouden vieren in vereniging met het hemelse hof. Hij bracht de paus en anderen op de hoogte. Toen ze na gebed en vasten uit Schriftplaatsen en boeken over de oude tijden de waarheid hadden vastgesteld, besloten ze dat deze dag over de hele wereld gevierd moest worden ter ere van de geboorte van de Maagd.

Jacobus de Voragine heeft het verhaal ontleend aan het apocriefe Proto-evangelie van Jacobus. Geboorte van Maria is een betere, en waarschijnlijk de oorspronkelijke titel. Sommige geleerden dateren het Jacobusevangelie aan het eind van de eerste eeuw, vlak na de laatste geschriften van het Nieuwe testament.

Ik citeer uit De geboorte van Maria of het Proto-evangelie van Jakobus, in de vertaling van Dr. A.F.J. Klijn: 5. 2 En haar maanden werden vervuld. In de negende maand baarde Anna. En zij zei tot de vroedvrouw: "Wat is het?" Deze antwoordde: "Een meisje." Toen zei Anna: "Op deze dag is mijn ziel groot gemaakt." En zij legde het kind neer. En toen de dagen vervuld waren reinigde Anna zich en gaf zij het kind de borst. En zij gaf het de naam Maria.

De iconografie van de Geboorte van Maria laat een kamer zien waarin op de achtergrond Anna op haar bed ligt, al dan niet bijgestaan door vroedvrouwen, terwijl op de voorgrond de kleine Maria door andere vrouwen wordt gewassen. Omdat Joachim een vermogend man was, kan de kamer rijk zijn ingericht. In de meeste voorstellingen is hij niet bij de geboorte aanwezig.

Om aan te geven hoe bijzonder het kind is, heeft in het Gelders getijdenboek, de pasgeboren Maria (zij ziet er uit als een uit de kluiten gewassen kleuter) een kroon op het hoofd.

Huiselijker dan in het Getijdenboek van Catharina van Kleef kan haast niet! Op de vloer links zit een poes zich te wassen voor het vuur. Een bolle spiegel hangt aan de achterwand naast het venster dat uitzicht biedt op een ver landschap. De twee bijenkorven in de onderrand zijn een toespeling op de Onbevlekte Ontvangenis: bijen werden geacht zich zonder geslachtsverkeer voort te planten.

Uit de zeer talrijke miniaturen met de Geboorte van Maria heb ik noodgedwongen een keuze gemaakt.

In het vroeg-vijftiende-eeuwse breviarium van de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees en zijn echtgenote Margareta van Bavaria lijkt de geboorte plaats te vinden in een kerkachtig gebouwtje.

Aan het eind van de vijftiende eeuw situeert de miniaturist Jan Provoost de Geboorte van Maria in een tot in de kleinste details weergegeven Vlaams interieur.

In getijdenboeken is Joachim meestal niet bij de geboorte aanwezig. Op deze miniatuur in het manuscript met de Fleur des histoires (een soort overzicht van de geschiedenis) zit hij in de tuin te wachten.

Op de achtergrond zien we de engel die hem – als hij zich uit schaamte voor het weigeren van zijn tempeloffer, heeft teruggetrokken bij zijn herders – de boodschap brengt dat hij de vader zal worden van een bijzondere dochter; en de daaropvolgende ontmoeting met Anna bij de Gouden Poort, een gebeurtenis die beschouwd wordt als de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. Zie ook Joachim voor meer gegevens.

Het feest van de Geboorte van Maria werd in mijn kindertijd een ‘afgestelde heiligdag’ genoemd. Vanaf de vierde klas van de lagere school gingen wij op dergelijke feestdagen gezamenlijk naar de kerk.

We leerden terloops dat de zomer (bijna) voorbij was: Maria geboort, gaan de zwaluwen voort.