Heilige Matteüs, apostel en evangelist
21 september

Jezus heeft een tollenaar, die voor de Joden als een zondaar doorging, willen aannemen als Apostel. Trouw is Levi (Matteüs) Hem gevolgd en heeft hij gepredikt. Ordelijk en samenvattend heeft hij over leer en leven van Jezus geschreven.

Mattheüs had twee namen: Mattheüs [Mt 9,9] en Levi [Lc 5,27].
[…] Opgemerkt moet worden dat er bij de heilige Mattheüs vooral vier dingen te beschouwen zijn. Het eerste is de snelheid waarmee hij gehoorzaamde: zodra Christus hem riep, verliet hij onmiddellijk het tolhuis [Mt. 9,9]. Het tweede is zijn vrijgevigheid en gulheid, want metten ‘richtte hij in zijn huis een groot gastmaal voor hem aan’ [Lc 5,29]. Het derde is zijn nederigheid, die uit twee dingen bleek. Ten eerste doordat hij duidelijk zei dat hij een tollenaar was. Ten tweede doordat hij geduldig de beledigingen verdroeg die hem werden aangedaan. Het vierde is het veelvuldig gebruik van zijn evangelie in de Kerk. Want zijn evangelie wordt in de kerk meer gebruikt dan dat van de andere evangelisten.

[…] Na de plechtigheden van de mis stuurde de koning een scherprechter, die Mattheüs, terwijl hij met zijn handen uitgestrekt naar de hemel bij het altaar stond te bidden, van achteren met het zwaard ter dood bracht en tot martelaar wijdde.

Matteüs heeft, in het Hebreeuws, het eerste evangelie geschreven. De nadruk ligt bij hem op het in vervulling gaan van de profetieën over de komst van de Messias. Heeft het historisch eerder geschreven evangelie van Marcus als bron gebruikt, maar voegt er duidelijk eigen gezichtspunten aan toe. Zo schrijft hij graag over vijf grote redevoeringen van Jezus, waaronder de bergrede (Matt 5). Hij zou zijn gemarteld in Ethiopië, in Perzië of elders. Later werden zijn relieken naar Salerno overgebracht.

Patroonheilige van Salerno, accountants, bankbedienden, bankiers, belastingbeambten, boekhouders, douanebeambten, handelsreizigers, veiligheidspersoneel en wisselagenten, van de geldhanden en tegen dronkenschap.

Over het algemeen met grijzende, weelderige haardos en een baard afgebeeld. er bestaan drie types: als tollenaar, als apostel of als evangelist. De lans en de hellebaard zijn werktuigen die bij zijn martelaarschap horen. Als evangelist wordt hij, vergezeld van zijn symbool een engel of een mens, zittend aan zijn lezenaar al schrijvend afgebeeld.

In dit elfde-eeuws Evangeliarium in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag is Mattheüs afgebeeld terwijl hij met gouden letters (uncialen) schrijft aan het geslachtsregister van Jezus waarmee hij zijn evangelie begint: Liber … Hij schrijft op een perkamenten rol die in de rechterbovenhoek wordt vastgehouden door zijn gebruikelijke symbool een gevleugelde man.

De miniaturist van de Rijmbijbel van Jacob van Maerlant, Michiel van der Borch heeft de relatie tussen schrijver en symbool op een bijzondere manier weergegeven: de evangelist Mattheüs is als het ware samengesmolten met zijn symbool de gevleugelde mens.

In het Getijdenboek van Filips de Goede in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag komt Mattheüs tweemaal voor: schrijvend aan een lezenaar met zijn symbool de engel (gevleugelde mens) aan het begin van zijn evangelie; en met een speer, het wapen van zijn martelaarschap in de linkerhand, in de Suffragien, de Gebeden tot de heiligen.

De Evangelistensymbolen, de (gevleugelde) mens voor Mattheüs, de leeuw voor Marcus, de os voor Lucas en de adelaar voor Johannes, zijn ontleend aan het visioen van Ezechiël (1: 5-11) over de vier levende wezens met de vier gezichten. Al vroeg werden ze door de kerkvaders geassocieerd met de vier evangelisten.