Mariafeesten

11 Oktober
Moederschap van Maria

Isis en Horus, Isis lactans
Brons hoogte 41 cm
Berlijn, Egyptisch Museum

Ambrogio Lorenzetti, Madonna del Latte, ca 1330
Tempera op paneel, 90 x 48 cm
Siena, Palazzo Arcivescovile

Hans Memling,
Tondo met zogende Madonna, 1485-90
Olieverf op paneel, Ø 18 cm
Particuliere verzameling

Dirk Bouts, Madonna met Kind, ca. 1465
Olieverf en tempera op paneel, 38,5 x 28,8 cm
Londen, National Gallery

Missaal

Moederschap van de heilige Maagd Maria
11 oktober

In 1931, bij het vijftiende eeuwfeest van de kerkvergadering te Efese in Klein Azië, waar Maria door bisschoppen en volk werkelijk moeder van God werd uitgeroepen, zoals ze reeds lang was vereerd, heeft Paus Pius XI dit feest opgenomen onder de huldedagen van Maria.

Heilige
Moeder
Gods

Sancta
Dei
Genetrix

Ik citeer uit Prof. Dr. J. A. E. van Dodewaard, Maria’s eretitels, 1958:

Het heeft er alle schijn van, dat dit de oudste titel is waarmee de gelovigen de heilige Maria hebben aangesproken en aangeroepen. In het evangelie volgens sint Lucas lezen wij, hoe bij het bezoek van Maria aan Elizabeth ‘het kind in haar schoot opsprong en Elizabeth van de Heilige geest werd vervuld. En met luider stem hief zij aan: ‘Gij zijt de gezegende onder de vrouwen, en gezegend is de vrucht van uw schoot! Wat valt mij te beurt, dat de Moeder van mijn Heer tot mij toe komt?

In het vierde evangelie, het evangelie volgens Sint Jan, dat enkele jaren later werd geschreven, wordt Maria kortweg ‘de Moeder van Jezus ‘ genoemd, terwijl van Jezus zelf gezegd wordt, dat Hij het Woord Gods is en dus zelf ook God. Hoewel niet helemaal uitgesproken ligt in de titel ‘Moeder van Jezus’ dan toch die van ‘moeder Gods’ duidelijk besloten.

Zo is Maria, door een wonder van God, dat wij nooit geheel zullen kunnen dorgronden, de Moeder van Jezus en daardoor de Moeder Gods, want in Jezus is de goddelijke natuur met de menselijke natuur verbonden en worden zij samen gedragen door de éne Persoon, die van het Woord Gods.

Eerste dogma
Theotokos
Godbarende

Op het concilie van Efeze in 431 werd vastgesteld dat, wanneer Jezus zowel God als mens is, Maria de moeder van God is. Theotokos, 'Zij die God gebaard heeft'. De avond dat Maria tot 'Moeder van God' werd verklaard, begeleidde het volk van Efeze de concilievaders juichend naar hun verblijven. Maria had de plaats ingenomen van de heidense godin Artemis, die samen met de godin Isis tot 431 nog volop aanbeden werd. Isis was de zorgende, liefhebbende moeder bij wie men hulp zocht in uitzichtloze situaties.

Isis en Horus
of
Madonna met Kind

André Grabar, een van de grote kenners van de vroegchristelijke kunst, beweert dat de interpretatie afhangt van de context en van de beschouwer. Een zogende moeder kan zowel Isis en Horus als de Madonna met Kind voorstellen. En de betekenis van de voorstelling kan zonder al te veel problemen overgaan in de andere. Zo kon het gebeuren dat in de loop van de vijfde eeuw de tempel van Isis te Soissons werd toegewijd aan Maria. In de zesde eeuw liet keizer Justinianus alle Isistempels sluiten of ombouwen tot Mariatempels.

Virgo lactans

De Virgo lactans is het oudste type Madonna met Kind. Bij de iconenschilders in Byzantium was er schroom om de zogende Madonna af te beelden. Het gevolg daarvan was dat men de borst onnatuurlijk klein en vreemd hoog ging plaatsen. Die iconografie werd door de vroege Italiaanse schilders overgenomen. Eind vijftiende eeuw was het type nog populair, getuige deze prachtige werkjes van Dirk Bouts en Hans Memling.