In haar hart, door haar zuiverheid en door haar ingegeven maagdelijkheid, heeft Maria zich altijd totaal aan de Heer gewijd.

In 1534 gaf het bestuur van de Venetiaanse Scuola Grande di Santa Maria della Carità Titiaan, op dat moment de beroemdste schilder van Venetië, de opdracht voor een schilderij voor de albergo, de vergaderruimte van de broederschap. Het werk bevindt zich nog op de oorspronkelijke plaats op de grote wand tegenover de ingang. In 1572 werd een stuk uit het doek geknipt om de plaatsing van de linkerdeur mogelijk te maken. De rechterdeur was al aanwezig toen Titiaan het doek schilderde, het metselwerk op het schilderij past precies rond de bovendorpel van de deur.

Titiaan illustreert de passage uit het apocriefe Evangelie volgens Jacobus, waarin verteld wordt dat Maria op driejarige leeftijd door haar ouders Joachim en Anna naar de tempel wordt gebracht om zich volledig in dienst van God te stellen. Haar bejaarde ouders hadden aan God de gelofte gedaan dat, als ze een kind zouden krijgen, ze het aan God zouden toewijden. Jacobus vertelt op ontroerende wijze hoe het meisje, zonder om te kijken naar haar ouders, dapper de vijftien treden van de tempel bestijgt. Naast deze literaire bron verwerkt Titiaan ook iconografische en liturgische bronnen, bijvoorbeeld de jaarlijkse processie van de scuola op 21 november, het feest van de Presentatie.

Links staat voor een berglandschap – de Dolomieten van Titiaans` geboortestreek Cadore – een grote groep mensen, waaronder het bestuur van de scuola. Ze zijn herkenbaar aan hun kleding als de Guardian Grande, de Vicario en de Guardian del Matin. Pogingen om deze figuren ook een naam te geven zijn vruchteloos gebleken: Titiaan werkte vier jaar aan het schilderij, en de genoemde functionarissen bleven maar één kalenderjaar in dienst. De eerste opdracht van de scuola, carità, liefdadigheid krijgt gestalte in de bedelende vrouw en het kleine jongetje die aalmoezen krijgen toegestopt.

Tegen de achtergrond van een prachtig paleis beklimt het kleine meisje - door de Venetianen liefkozend la piccola Maria genoemd - de hoge tempeltrap met bovenaan de reusachtige figuur van de hogepriester. Naast de tempel staat een gebouw dat door het wybertjespatroon van witte en roze stenen doet denken aan het Dogenpaleis. Op deze manier wordt de heilsgebeurtenis als het ware verplaatst naar de wereld van de beschouwer.

Maria wordt omgeven door een mandorla van gouden licht, een iconografie die afwijkt van de traditionele voorstellingen van de Presentatie waarin Maria wordt afgebeeld met een eenvoudige halo of een brandende kaars in de hand. Titiaan verbeeldt de bekende vergelijking van Maria met de Wijsheid uit het gelijknamige Bijbelboek Wijsheid 7: 29: Want zij is schoner dan de zon en overtreft de hele sterrenhemel. Met het daglicht vergeleken blijkt zij de meerdere te zijn.

De antieke torso rechtsonder en de oude vrouw met de eieren staan respectievelijk voor het heidendom en het jodendom. Maria staat dan uiteraard voor het tijdperk van de genade, het christendom. Het naast elkaar plaatsen van de drie tijdperken - ante legem, sub lege, sub gratia - hoort tot de standaardiconografie van de Presentatie. De torso en de vrouw met de eieren bevinden zich op de voorgrond van het schilderij, figuurlijk maar ook letterlijk buiten het heilsgebeuren dat hier wordt afgebeeld. De oude vrouw kijkt naar links, zij ziet 'het licht' niet, wat nog wordt benadrukt door de figuur direct boven haar die zijn ogen beschermt tegen het felle, bovennatuurlijke licht dat van het meisje afstraalt.

Dit schilderij heeft de nodige commentaren uitgelokt, van hemelhoog lovend tot ronduit afkeurend. Ruskin beschreef het als 'simply the most stupid and uninteresting picture ever painted by him'. Vooral de figuur van de lelijke oude vrouw, quella vecchia villana, moest het ontgelden.

Geciteerd uit mijn Handleiding Poortersreis 2009