Besnijdenis van de Heer en oktaafdag van kerstmis
1 januari

Nadat de acht dagen voorbij waren en men Hem moest besnijden, ontving Hij de naam Jezus, zoals Hij door de engel was genoemd voordat Hij in de moederschoot werd ontvangen.

In de schilderkunst wordt het tafereel met de besnijdenis meestal afgebeeld als één van de scènes uit de Kindsheid van Jezus. Dit is ook het geval met de buitenzijde van het linkerluik van het retabel op het hoofdaltaar van de Sankt Nikolai Kirche in Kalkar, van de hand van Jan Joest van Kalkar. Maria houdt het Kind vast, dat half rust op een soort doopvont, waar een doek op ligt.

De gemiddelde middeleeuwse christen had moeite om een typisch joods verschijnsel als de besnijdenis te integreren in zijn kerstverhaal. Men kon het alleen maar verwerken door het opzettelijk als een vreemd element te behandelen, of door het op een andere manier aan te passen aan de eigen christelijke voorstellingswereld.

Doe acht dagen waren geleden,
doe waert dat kynt besneden
al na die ioedsche zeden,
des hadden sie groet leyt.

Het kind werd besneden overeenkomstig de joodse zeden (die niet de onze zijn!) en daarom waren zijn ouders bedroefd. In een andere versie luidt de laatste regel: Dwelck ons van zonden vrijt – daardoor worden wij bevrijd van onze zonden.

Dat de besnijdenis wordt uitgevoerd met een stenen mes beantwoordt aan een oeroude traditie; de verklaring vinden we in Exodus 4:25, waar staat dat Zippora, de vrouw van Mozes, haar zoon besneed met een scherpe steen. De enige afbeelding waar we met de nodige fantasie ‘een stenen mes’ kunnen herkennen, is dit paneeltje op de zogenaamde Zilverkist (Armadio degli Argenti) van de hand van Fra Angelico.