Heiligen

27 Januari
Johannes Chrysostomus

Jan Luyken, H. Johannes Chrysostomus, 1698
Papier, ets en gravure (proefdruk), 270 x 167 mm
Amsterdam, Rijksmuseum [RP-P-1896-A-19368-1300]

Missaal

Johannes Guldenmond, Belijder en Kerkleraar
27 januari

Deze priester van Antiochië werd om zijn talent tot bisschop gekozen van de keizerstad Konstantinopel. Daar beleefd hij zijn redenaarssuccessen in dienst van de zedelijkheid en de verbetering van het volk, maar ook zijn droeve dagen van verbanning, juist om zijn onverschrokken rechtschapenheid. Hij is de patroon van de redenaars,(† 407)

Legenda
aurea

Johannes, bijgenaamd Chrysostomus [Guldenmond], uit Antiochië, was een zoon van Secundus en Anthura, beiden van hoge geboorte. Zijn leven, afkomst, levenswandel en vervolging worden uitvoerig beschreven in de ‘Drievoudige geschiedenis’. Hij legde zich toe op de wijsbegeerte, maar gaf deze later op voor de studie van de Heilige Schrift. Na zijn priesterwijding had hij vanwege zijn ijveren voor de kuisheid de naam erg streng te zijn.

Onder de regering van de keizers Arcadius en Honorius, toen Damasus op de Stoel van Rome zetelde, werd Johannes bisschop van Constantinopel. Toen hij in één keer de manier van leven van de clerici wilde verbeteren, maakte hij zich bij hen allen gehaat. Toen Johannes ook nog enige hooggeplaatste personen meende te moeten terechtwijzen, nam de ergernis tegen hem verder toe. Hij bestuurde niet alleen de stad Constantinopel met strakke hand, maar zorgde ook, gesteund door het keizerlijk gezag, door verstandige wetten voor de goede gang van zaken in een aantal omliggende provincies. Johannes bezat de kracht om zelfs de grootste potentaten onderdanig en bedeesd te maken.

Johannes stierf omstreeks het jaar des Heren 400. Toen hij gestorven was, daalde er een hevige hagelbui op Constantinopel en alle voorsteden neer. Iedereen zei dat dit een teken was van de toorn van God, omdat Johannes ten onrechte werd veroordeeld.

Patronaten
&
Iconografie

Hij is patroon van predikanten, kanselredenaars en bijenkwekers (vanwege zijn welsprekendheid, die vaak met honing wordt vergeleken) en van studenten. Hij wordt aangeroepen tegen epilepsie (een herinnering aan de genezingen tijdens de overbrenging van zijn reliekschrijn).
Aan zijn enorme redenaarstalent heeft Johannes zijn bijnaam ”Chrysostomus” (Grieks voor: gulden mond) te danken. Hij wordt ook in de Koptische kerk vereerd. Paus Pius V riep hem in 1568 uit tot kerkleraar. In de oosterse kerk draagt Johannes naast de eretitel 'Chrysostomos' ook nog de titel 'Gouden Trompet van de Orthodoxie'. In de Byzantijnse Kerken behoort hij met Athanasius de Grote, Basilius de Grote en Gregorius van Nazianze tot de vier grote Oosterse kerkvaders.

Hij wordt afgebeeld in een rijk versierd Grieks kazuifel; met boekrol of evangelierol; met Paulus in zijn nabijheid; bijenkorf; duif en engel.

Commentaar op de website van het Rijksmuseum

De heilige kerkvader Johannes Chrysostomus, staand op een sokkel. Op de voorzijde een scène waarin Chrysostomus sterft na verschillende keren te zijn mishandeld.

Jacobus de Voragine maakt geen melding van mishandelingen: Toen Johannes, uitgeput van de lange reis en gekweld door hevige hoofdpijn, ook nog eens de ondraaglijke hitte van de zon moest doorstaan, werd die heilige ziel op de veertiende september in Comana uit het vlees verlost.