Margaretha van Leuven is ook bekend als Margaretha de Trotse, Fiere Margriet of Fier Margrietje. Ze werd zo genoemd omdat ze hevig weerstand bood tegen de verkrachting door een bende rovers.

Margaretha van Leuven
Leuven ca 1270 – 2 september 1225
Feestdag 2 september

Dienstmeisje bij een familielid, Amandus, die waard was van de herberg St-Joris. Toen deze werd overvallen, werden Amandus en zijn vrouw vermoord. Zij werd meegenomen en later gedood en in de Dijle geworpen omdat ze haar maagdelijkheid wilde verdedigen. Vissers vonden haar en om niet zelf beschuldigd te worden, begroeven ze haar. Maar haar graf werd gevonden en het stoffelijk overschot werd teruggebracht naar Leuven. Buiten Vlaanderen is ze onbekend. De dood van ‘Margaretha de Trotse’ of ‘Fiere Margriet’ lijkt meer op moord dan op martelaarschap.

In sommige bronnen wordt ze vernoemd als de heilige Margaretha van Leuven. Vooral in Leuven, waardoor ze ook weleens een volksheilige wordt genoemd, maar het feit is dat ze nooit heilig verklaard is. Zij werd in 1902 door paus Leo XIII zalig verklaard.
Een zalige verschilt van een heilige in het principe dat een zalige vereerd mag worden in een bisdom of congregatie en een heilige vereerd mag worden door de gehele Kerk.

Patroonheilige van horecapersoneel en dienstmeisjes.

Afgebeeld als jonge dienstmaagd met kruik. Populaire afbeeldingen tonen haar terwijl haar dode lichaam in de Dijle stroomopwaarts terug naar Leuven drijft.

Boven het altaar in de Margrietkapel in de Sint-Pieterskerk in Leuven hangt het schilderij Fiere Margriet drijft op de Dijle, van Pieter Jozef Verhaghen, een succesvolle kunstschilder uit Aarschot die een hele tijd in Leuven actief was.

De man en de vrouw die vanaf het balkon toekijken zijn Hendrik I († 1235), hertog van Leuven, met zijn echtgenote. Deze scène werd in de vijftiende eeuw door de Brusselse Augustijnermonnik Johannes Gielemans toegevoegd aan de levensbeschrijving van Margaretha van Leuven, omstreeks 1222 opgetekend door de cisterciënzer monnik Caesarius, prior van klooster Heisterbach. De hertog en de hertogin zien het lichaam stroomopwaarts drijven. Ze zien engelen en horen hemels gezang.

In de kapel hangen nog vier schilderijen van Pieter Joseph Verhaghen met scènes uit de legende van Fiere Margriet. Voor meer gegevens zie Fiere Margriet.

In Leuven is op de plaats van het misdrijf sinds kort een beeld van Margriet geplaatst: zij is naakt afgebeeld op haar rug boven op de stroom van het water; het maakt eerder een erotische dan piëteitvolle indruk. Zie standbeeld

Het ideaalbeeld van een jong en deugdzaam meisje, dat haar eerbaarheid boven de dood stelde, was het thema van Fier Margrietje van Leuven van Karel Bertram, in 1957 uitgegeven in de populaire reeks Vlaamse Filmkens. Ik heb het gelezen in het zevende (!) leerjaar van de lagere school. Als je snel kon lezen kreeg je telkens na twee weken het laatst verschenen nummer. Ik herinner me verder Genoveva van Brabant en De God van Clotildis. Opvallend of toevallig drie vrome (Vlaamse) vrouwen.

Voor het dertienjarige meisje dat ik toen was, was het spannende lectuur, ondanks de bedekte termen waarin beschreven werd hoe zij probeerde haar ‘zuiverheid’ te verdedigen. Voor zover ik mij kan herinneren kwam het woord verkrachting er niet in voor.

De Vlaamse Filmkens zijn een reeks korte verhalen voor jongeren, die sinds 1930 werden uitgegeven door Uitgeverij Averbode. Het doel was om de katholieke jeugd te voorzien van toegankelijke literatuur in het Nederlands.

De versie van Karel Bertram was de tweede uitgave. In de collectie van mijn tante Suzanne bevindt zich Fier Margrietje van Leuven door de auteur Jozef Simons. Dit boekje is uitgegeven in 1932.