Feestdagen

2 April
Witte Donderdag: Communie van de apostelen

Fra Angelico, Laatste Avondmaal,
ca. 1450
Fresco in cel 35, 186 x 234 cm
Florence, Museo di San Marco
Joos van Wassenhove, Communie van de apostelen, 1473-75
Olieverf op paneel, 331 x 335 cm
Urbino, Galleria Nazionale delle Marche

In het Oosten wordt al in de zesde eeuw het ogenblik voorgesteld waarop Christus het eucharistisch brood aan de leerlingen uitreikt.

In de westerse kunst komen we het vrij laat tegen. Ik laat u een Italiaans en een Vlaams voorbeeld zien uit de tweede helft van de vijftiende eeuw.

Fra Angelico in het San Marco Klooster in Florence

Het fresco van de hand van Fra Angelico in cel 35 van het San Marco klooster in Florence valt onder meer op door de zeer ongewone tafelschikking.

Acht apostelen zitten op banken achter twee tegen elkaar geschoven rechthoekige tafels. Vier apostelen – waaronder Judas, herkenbaar aan zijn zwarte nimbus - zitten geknield rechtsvoor te wachten op de communie. Jezus begint de uitdeling van de communie bij zijn meest geliefde leerling Johannes.

De doorkijkjes door de open deur en de ramen zijn natuurgetrouwe weergaven van de kloostertuin van San Marco. De heilsgebeurtenis speelt zich niet lang geleden in Jeruzalem af, maar - typisch middeleeuws - in de eigen tijd en de eigen omgeving.

Een zeer ongewoon element is de figuur van Maria die, links op de voorgrond, geknield de scène bijwoont.

Joos van Wassenhove in Urbino

Vanaf 12 februari 1473 werd door de Broederschap van het Corpus Cristi in Urbino betaald voor het schilderen van het monumentale altaarstuk met de Communie van de apostelen. De broederschap stond onder de directe voogdij van de graaf van Montefeltro.

Van Wassenhove werkte het volledige, enorme schilderij af voor 25 oktober 1474, toen hij 250 dukaten ervoor betaald kreeg.

In zijn Vite di uomini illustri (ca. 1482-98), vertelt de kroniekschrijver Vespasiano da Bisticci dat, toen de hertog 'in Italië geen meesters meende te kunnen vinden die met olieverf konden schilderen, stuurde hij iemand naar Vlaanderen om een bekwame meester te vinden en die naar Urbino te laten komen, waar hij hem eigenhandig vele prachtige schilderijen liet vervaardigen'.

Het staat vast dat Joos van Wassenhove (in Italië beter bekend als Giusto di Gand, Justus van Gent) naar Urbino werd ontboden om er te schilderen.

De Vlaamse invloed in dit schilderij blijkt uit de architectuur van de voorstelling, de zwevende engelen en sommige figuren die hij heeft ''gekopieerd' uit het werk van Jan van Eyck, Rogier van der Weyden, Hugo van der Goes en Dirk Bouts.

De gebeurtenis speelt zich af in een kerk in Urbino, waarschijnlijk de kerk waar het altaarstuk kwam te hangen.

Niet alleen stellen de toeschouwers rechts op het schilderij eigentijdse figuren voor, zij verwijzen ook naar de actuele situatie. Hertog Federico da Montefeltro, de beschermheer van de broederschap, is in gesprek met de ambassadeur van de Sjah van Perzië. Deze Isaac, een bekeerde Spaanse jood werd door niemand minder dan paus Sixtus IV gedoopt. Hij bezocht Urbino in 1472-73.


92

Reageren op deze Blog

Reacties op deze Blog zijn zeer welkom. Wel worden alle reacties gemodereerd en worden dus pas getoond na acceptatie. Bij reacties wordt uitsluitend uw naam getoond. Verdere gegevens worden nooit gedeeld.

Categorieën

Blog categorieën