De goedheid van de Verrezene zendt een diaken om een zoeker naar waarheid te dopen; zij moet maar een getrouwe bij haar naam noemen om erkend te worden.

Hem, de niet genoemde, die haar hart verlangt, ziet Maria onverwacht levend voor zich; zij is getrouw, hij is getrouw.

De eerste keer verscheen Hij aan Maria Magdalena. Hij wenste het eerst aan Maria Magdalena te verschijnen om vijf redenen. Ten eerste omdat zij vuriger liefhad. Ten tweede om te tonen dat Hij was gestorven voor de zondaars. Ten derde omdat hoeren de wijzen voorgaan in het rijk van de hemelen. Ten vierde opdat, zoals een vrouw de bode was van de dood, zij ook bode zou zijn van het leven. Ten vijfde opdat daar waar een overvloed aan zonde was, de genade nog overvloediger zou zijn.

De Verrijzenis van Christus in het Breviarium Mayer van den Bergh is omgeven door gehistorieerde randversieringen. De scène waar het ons om gaat, Christus als tuinman verschijnt aan Maria Magdalena, staat in het midden van de zijmarge.

Deze Noli me tangere scène komt alleen voor in het evangelie van Johannes. Hij vertelt dat Maria uit Magdala op de ochtend van Pasen het lege graf ontdekt. Dwalend in de graftuin ontmoet ze een tuinman, die de verrezene zelf blijkt te zijn. Als ze hem wil omhelzen, houdt hij haar op een afstand met de woorden die in de Latijnse vertaling Noli me tangere luiden: raak mij niet aan. Dezelfde Maria meldt de leerlingen dat zij Jezus gezien heeft.

Giotto beeldt de episode uit door links de lege sarcofaag te plaatsen waarvoor vijf soldaten liggen te slapen en waar bovenop twee engelen zitten. Rechts knielt Maria Magdalena neer bij Christus, die gekleed is in een wit gewaad. In zijn linkerhand houdt hij het kruisvaandel, symbool van zijn verrijzenis. Met zijn rechterhand maakt hij een afwerend gebaar.

In de oorspronkelijke Griekse teksten stond: me mou haptou. De infinitief haptein houdt niet uitsluitend een tactiele aanraking in, maar evenzeer een overdrachtelijke, in de betekenis van ‘klamp u niet aan mij vast’. Of positief geformuleerd: je moet me loslaten.

Het is niet door te zien, dat Maria Magdalena Christus herkent, maar door zijn stem, meer bepaald de aanspreking met haar naam: Maria!

Vanaf de vijftiende eeuw doet in de noli me tangere iconografie een opvallend beeldelement zijn intrede: Christus met de attributen van een tuinman: een schoffel of schop in zijn hand, en soms ook een zonnehoed op zijn hoofd. Maria Magdalena dacht van doen te hebben met de tuinman, en de beschouwer wordt ertoe verleid even mee te gaan in dit misverstand.

Op dit fresco van de hand van Fra Angelico in Cel 1 van het San Marco klooster in Florence draagt Christus de hak over de linkerschouder.

Jacob van Oostsanen heeft Maria afgebeeld in een prachtig eigentijds gewaad. Naast haar staat haar vaste attribuut, een zalfpot. Jezus leunt op een spade, omdat hij volgens het verhaal aan haar verscheen als een tuinman. In tegenspraak met de titel van het schilderij Noli me tangere raakt Jezus zelf met een zegenend gebaar het voorhoofd van Maria aan.

Zo wordt de verrezen Jezus beschreven in Vanden levene ons Heren: […] Terwijl Maria Magdalena daar bedroefd terneer lag en wachtte op Jezus, haar Heer, wachtte Hij geen half uur meer, maar verscheen haar als een knappe man. Die man was Jezus uit de hemel en Hij kwam als een zeer knappe jongeling, in de bloei van zijn leven.

In dit piepkleine (nog geen 10 cm hoog!) Leven van Christus in gebeden, zien we de ontmoeting van Maria Magdalena met Christus als tuinman.

Het schilderij van de Venetiaanse schilder Titiaan in de National Gallery in Londen toont een landschap met een stad rechts op de achtergrond, waarin we Maria Magdalena zien knielen en reiken naar de staande figuur van Christus. Die wijkt in een elegante pose terug en lijkt met zijn rechterhand zelfs zijn wapperende witte gewaad dichter naar zijn lichaam te brengen om te verhinderen dat Maria het zou aanraken. In zijn linkerhand houdt Christus een schoffel met een lange steel.

Röntgenonderzoek heeft uitgewezen dat Titiaan oorspronkelijk ook een tuinmanshoed op het hoofd van Christus had gedacht, maar die in het uiteindelijke werk niet heeft geschilderd. Kennelijk wilde de schilder, of diens opdrachtgever, de imaginaire maskerade niet te ver doorvoeren. Maar ook mét hoed zou er geen twijfel aan kunnen bestaan dat deze figuur de verrezen Christus is. Zijn lichaam is naakt op enkele witte doeken na, waarin hij bij zijn graflegging was gewikkeld. In zijn voeten zijn de kruiswonden duidelijk zichtbaar.

De knielende of voorovergebogen houding van Maria Magdalena is typisch voor deze scène en is bedoeld om eerbied uit te stralen. Nog een mooi voorbeeld in mijn favoriete Rijmbijbel in Brussel.

Toen herkende ze hem aan dat woord en zei: Meester! Ze stapte naar voren en wilde zijn voeten aanraken maar hij gaf haar geen kans daartoe. Hij zei: Raak me niet aan, want ik ben nog niet – en dat is de reden – tot mijn Vader opgegaan.

De vierde-eeuwse kerkvader Ambrosius voerde het raak-mij-niet-aan van Christus aan Maria Magdalena aan als de reden waarom vrouwen de hostie niet mochten aanraken of uitdelen. ( In de Rooms-katholieke kerk mogen vrouwen geen priester worden; ze mogen wel de hostie aanraken en uitdelen.)

Hij moet ook, met enige tegenzin, toegeven dat de eerste getuige van de Verrijzenis een vrouw was: Het is acceptabel dat een vrouw werd aangesteld als boodschapster voor de mannen. Zodat zij, die als eerste aan de man de boodschap van de zonde in de wereld had gebracht, ook de eerste zou zijn die de boodschap van de genade van God zou brengen.

In latere commentaren werd daar een negatieve uitleg aan gegeven: Christus verscheen het eerst aan Maria Magdalena omdat hij er zeker van wou zijn dat het nieuws van zijn verrijzenis snel verspreid zou worden. Vrouwen zijn namelijk kletskousen en zij kunnen geen geheimen bewaren.

Ga naar Maria Magdalena, femme fatale van het christendom voor meer informatie.